تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي کَبَدٍ «4»
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ: (جواب قسم) هر آينه به تحقيق ما آفريديم انسان را، فِي کَبَدٍ: در سختى و رنج.
1- شبهه نيست که آدمى به انواع رنج و زحمت گرفتار است در ابتدا و انتها، از ظلمت رحم و ضيق آن، تولد و رضاع و فطام و معاش و تکاليف شرعيه و موت و بعث و حساب و عقاب و غير آن از ساير مصائب دنيا و شدائد آخرت.
2- نزد ابن عباس «کبد» به معنى استوا و استقامت است يعنى آفريديم آدمى را منتصب القامه و ايستاده بر هر دو پاى خود، بر خلاف حيوانات ديگر که آنها به روى افتاده راه مى‌روند.
3- نزد بعضى مراد به کبد، شدت امر و نهى است. يعنى ما آدمى را خلق کرديم براى آنکه متعبد شده در عبادات شاقّه تا بداند که دنيا دار مشقّت و محنت است و بهشت دار رياض و نعمت.
4- قولى اين کلام تحيّت رسول است بر تحمّل مشاقّ و بعث او بر صبر مکاره که از اهل مکّه به او مى‌رسد، و تعجب از حال ايشان در عداوت آن حضرت. و لهذا اوّل قسم به بلد او وارد شد، بر آنکه آدمى خالى نيست از مقاسات شدايد، تا تسلّى آن حضرت باشد بر تحمّل انواع شدايد و ايذاء از اعداء. و در بعضى روايات مراد [از] انسان در آيه ابو الاشدين است و کبد به معنى شديد الخلق و القوّه. يعنى خداى تعالى بيافريد ابو الاشدين را که در غايت قوّت و نهايت ضخامت بود. و قوّت او بر وجهى بود که اديم عکاظى (پوست بسيار محکم) به زير پاى او نهاده و ده نفر مرد قوى بکشيدى، اديم پاره پاره شدى و از زير پاى او بيرون نيامدى، و ادعا مى‌کرد کسى بر من غالب نشود، و هميشه حضرت را اذيّت نمودى. «1»
«1» تفسير مجمع البيان (1403 هج) ج 5 ص 493 بنقل از کلبى.
جلد 14 - صفحه 215