اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلا اقتَحَم‌َ العَقَبَةَ «11»
عقبه گردنه سخت مشکل صعب است و اقتحام گذشتن از اينکه گردنه است ميفرمايد: اينکه انسان که خصوصياتش ذکر شد از اينکه گردنه نتوانست بگذرد و خود را بهلاکت انداخت، و در مراد از عقبه مفسرين اختلاف کردند بعضي گفتند: مجاهدة النفس و الهوي و الشيطان است که بسيار سخت است حتي اينکه پيغمبر جهاد اکبرش نام نهاد، بعضي گفتند:
جلد 18 - صفحه 123
عقبه قيامت است که مورد سؤال ميشود چنانچه از پيغمبر روايت شده که فرمود:
(ان امامکم عقبه کئودة لا يجوزها المثقلون و انا اريد أن اخفف لکم لتلک العقبة)
بعضي گفتند: عقبه در آتش است که بايد از آن نجات پيدا کرد، بعضي گفتند: صراط است که روي جهنم کشيده شده و بسيار طولاني است که اگر انسان با پا برود سه هزار سال طول دارد هزار سال سرازير است و هزار سال مسطح است پر از خار و کلاب و هزار سال سر بالا است، و اهل محشر در عبور مختلف هستند بعضي مثل برق خاطف بعضي مثل باد تند، بعضي سواره تاخت ميکنند، بعضي پياده، بعضي چهار دست و پا بعضي شلان شلان، بعضي مسقوط در جهنم، و گفتند: مدت سير مؤمن باندازه فاصله بين نماز ظهر و عصر است، و در اخبار بسيار تفسير شده بولايت امير المؤمنين و بولايت ائمه اطهار، و در بعضي بائمه اطهار. و اينکه اخبار بسيار است و مکرر گفته‌ايم که نوعا اخبار بيان مصاديق ميکند و آنچه بنظر ميرسد عقبه همان بر جسر جهنم است که سؤال از ايمان ميشود اگر ايمان باشد عبور ميکند بالاخص اگر مقرون باعمال صالحه هم باشد و اهل تقوي هم باشد، و اگر ايمان نباشد سقوط در آتش است و امير المؤمنين قسيم جنت و نار است چنانچه مکرر بيان شده.