اگر روحيه تفکر در انسان باشد، همه هستى کلاس درس است. يک چوپان در بيابان هم گويى در بزرگترين کتابخانه‌هاى دنياست؛ زير پايش زمين است، بالاى سرش آسمان، در اطرافش کوهها و جلوى رويش شترها، و اگر در هر يک دقت کند، اسرار بسيارى را کشف مى‌کند. مثلًا شتر از اسب بيشتر مى‌دود، از الاغ بيشتر بار مى‌برد. در ميان حيوانات بعضى براى سوارى، بعضى براى گوشت و بعضى براى شير مورد استفاده قرار مى‌گيرند، ولى شتر همه چيزش قابل استفاده است. پلک‌هايش در برابر باد و خاک بيابان مقاوم است، در کوهان خود چربى و غذا را ذخيره کرده و در برابر گرسنگى مقاوم است. در بدنش آب را نگهدارى کرده و در برابر تشنگى مقاوم است، راه را مى‌داند، چنان رام است که صدها شتر تسليم يک ساربان مى‌شوند، کف پاى او براى ريگزار آفريده شده، گردن او پله سوار شدن و اهرم بار برداشتن و خلاصه به قول عربها، شتر کشتى بيابانهاست. قوى‌ترين، کم خرج‌ترين، پرفايده‌ترين و آرام‌ترين و بردبارترين حيوان است.
پيدايش آسمانها و کوهها و زمين تصادفى نيست، بلکه کاملًا حکيمانه آفريده شده و در
جلد 10 - صفحه 465
جاى خود قرار داده شده‌اند.
در هر نعمتى يک جهتى برجستگى دارد (در شتر، نحوه‌ى آفرينش؛ در آسمان، بلندى؛ در زمين، گستردگى و در کوهها نحوه‌ى نصب شدن).
آسمانها، کرات، مَدار کرات، نظم و حساب آنها که هر روز گوشه‌اى از عجايب آنها کشف مى‌شود، از عرصه‌هاى هميشگى مطالعه و کشف و تأمّل هستند.
کوهها و ريشه‌هاى آنها در دل زمين، مثل ميخها و حلقه‌هاى زنجير زمين را از تزلزل و اضطرابى که در اثر مواد گداخته درون زمين پديد مى‌آيد، حفظ مى‌کنند، برفها را در خود ذخيره نموده و به تدريج روانه مى‌کنند، جلو طوفان‌ها را گرفته و سبب تصفيه هوا مى‌شوند، مخزن انواع معدن‌ها و مواد صنعتى بوده و علاماتى براى مسافران و بسترى براى پرورش بعضى از گياهان هستند. ديگر کوهها از طريق انواع سنگهاى قيمتى و زينتى مثل عقيق يا سنگهاى عمرانى همچون مرمر در ساختمان‌ها، سرمايه‌اى پايان‌ناپذير براى بشر هستند و خلاصه در اين آيات به مسائل جهان‌شناسى و حتّى تمام مسائلى همچون کشاورزى، دامدارى، صنعت و امور فضايى به نحوى اشاره شده است.