تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى «3»
وَ الَّذِي قَدَّرَ: 1- و آن خدائى که تقدير نمود اجناس اشياء و انواع و اشخاص و مقادير و صفات و افعال و آجال و ارزاق آن را، يا مقدّر ساخت از براى هر حيوانى آنچه صلاح او در آن است، فَهَدى: پس راه نمود او را و شناساند به او وجه انتفاع او را به طريق الهامات و دلالات، همچنان که طفل را به پستان مادر راه نمود.
2- تقدير ذکور و اناث نمود.
3- تقدير روزى اطفال نمود به طلب از پدر و مادر و چهارپايان را به چراگاه.
4- تقدير نمود ولد را در شکم نه ماه يا کمتر يا بيشتر و هدايت نمود او را به بيرون آمدن وقتى که تمام خلقت شد.
5- هدايت فرمود راه خير و شرّ را تا خير را به جا آورند و شرّ را دورى کنند.
6- تقدير منافع نمود در اشياء و انسان را هدايت کرد به استخراج منافع از
جلد 14 - صفحه 156
آن. پس بعضى از آن را غذا گردانيدند و برخى را دوا و بعضى را سمّ و قسمتى را براى آلات و ادوات خود.
7- هدايت فرمود آدمى را در دين به الطاف و توفيق و اقدار و تمکين و ازاحه علّت و نصب ادلّه و کشف آيات بيّنات. اصحّ آنکه آيه عام باشد يعنى از براى هر حيوانى آنچه صلاح ايشان در آن است تقدير فرمود و آنها را به آن معرفت و طريق انتفاع ايشان را به آن، الهام فرمود.
عبرت- در اخبار آمده که افعى چون به هزار سال رسد، کور شود. حق تعالى او را الهام مى‌فرمايد که چشم خود را به رازيانه تازه مى‌مالد، نور چشم او عود کند. و اگر در بيابان خشک باشد که ميان او و سبزه چند روز راه باشد، با وجود طول مسافت و کورى چشم طى مسافت کند تا خود را به سبزه‌زار مى‌رساند و در ميان آنها رازيانه را پيدا و چشم خود را بآن مى‌مالد و بينا شود به قدرت الهى جلّت حکمته و عظمت آياته. پس هدايت الهى نسبت به انسان از مصالح دنيويه و دينيه و الهامات بهايم و طيور و هوامّ ارضيه «1» بر وجهى است که از حدّ احصا و شماره متجاوز و از دايره حصر و عدد بيرون، که به وصف هيچ واصفى احاطه نتوان نمود و به کنه آن نتوان رسيد. فسبحان ربّى الاعلى و بحمده.