اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُتِل‌َ أَصحاب‌ُ الأُخدُودِ «4»
کشته شدند اصحاب اخدود، يا کشته شوند اصحاب اخدود. گودالي و حفره‌اي و چاهي بسيار عميق که او را مملو از آتش کردند و يک جماعتي را در آن چاه انداختند و سوزانيدند، و اقوال مفسرين و اخبار مرويه از طرق عامه در تعيين آنها که کيان بودند و در چه زماني بودند و مرکز آنها کجا بود بسيار مختلف است و بعض آنها بافسانه نزديک است، و خداوند تعيين نفرموده و صرف نظر از آنها اولي است و ما فقط بيک حديث قناعت ميکنيم که از غيبت شيخ طوسي باسناده از ابي رافع از رسول اللّه (ص) که خلاصه مضمونش اينکه است که: بخت النصر بيست و شش سال و بيست روز سلطنت کرد و حضرت دانيال را گرفت و اصحابش را و مؤمنين باو را بالتمام گرفت و حفره و گودال
جلد 18 - صفحه 61
و چاهي کندند و مملو از آتش کردند و تمام آنها را در ميانه آتش انداختند لکن آتش آنها را نسوزانيد سباع و درندگان مثل شير و امثال آن بر آنها انداختند بآنها اذيت نکردند عاقبت خداوند آنها را نجات بخشيد.
اقول: اينکه آيه را دو نحوه ميتوان معني کرد يک نحوه که اخبار باشد که خبر اصحاب اخدود کشته شدند ممکن است اصحاب اخدود همان مؤمنين باشند که خداوند مؤمنين را نجات داد و کفار را هلاک فرمود. و نحوه ديگر اينکه انشاء باشد يعني خدا بکشد اصحاب اخدود را که اينکه قدر اذيت بمؤمنين کردند لکن چون مدرک معتبري در دست نداريم بايد بهمان اجمالش گذاشت و گذشت و اللّه العالم بمراده.