اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَعّال‌ٌ لِما يُرِيدُ «16»
افعال صادره از انسان از روي اختيار احتياج بمقدماتي دارد تصور فعل و تصديق بفائده و نتيجه و غايت آن و عزم و جزم و حرکت عضلات، و اما افعال الهي احتياج بمقدمات ندارد همين که صلاح در ايجادش باشد ايجاد ميفرمايد که معني اراده است که عبارت از علم بصلاح باشد مثل حکمت که علم بمصالح است ايجاد ميکند که تعبير بمشيت ميکنند که گفتند: الاشياء موجود بالايجاد و الايجاد بنفسه لئلا يتسلسل زيرا اگر ايجادهم ايجاد بخواهد تسلسل لازم ميآيد، و بعبارت اخري الاشياء فعل بمعني اسم مصدري و الايجاد بمعني مصدري که از او تعبير بمشيت ميکنند: (الاشياء توجد المشية و المشية توجد بنفسها) يک جا ميفرمايد: إِنَّما أَمرُه‌ُ إِذا أَرادَ شَيئاً أَن يَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ يس آيه 83. امر الهي کن همان بمعني ايجاد است احتياج بلفظ کن هم ندارد يعني اذا اراد يوجد، و يک جا: «ما شاء اللّه کان و ما لم يشاء لم يکن» معناي فَعّال‌ٌ لِما يُرِيدُ يعني هر چه اراده کند بجا ميآورد قدرت دارد مثل بندگان نيست
جلد 18 - صفحه 71
که بسيار اموري را اراده دارند و از قدرت آنها خارج است بلکه بسا عکس نتيجه ميدهد ولي چيزي از قدرت او بيرون نيست بلي اموري که محال است تحقق پيدا کند مثل اجتماع ضدين و مثلين و نقيضين از جهت عدم قابليت وجود خارج است نه اينکه که نقص در قدرت باشد.