اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
إِذَا السَّماءُ انشَقَّت «1» وَ أَذِنَت لِرَبِّها وَ حُقَّت «2» وَ إِذَا الأَرض‌ُ مُدَّت «3» وَ أَلقَت ما فِيها وَ تَخَلَّت «4»
وَ أَذِنَت لِرَبِّها وَ حُقَّت «5»
اما الکلام في فضلها- گذشت حديثي که در سوره انفطار از إبن بابويه باسناده از حسين بن ابي العلاء از حضرت صادق (ع) روايت کرده که فرمود:
«من قرأ هاتين السورتين و جعلهما نصب عينيه في صلوة الفريضة و النافلة اذا السماء انفطرت و اذا السماء انشقت لم يحجبه من اللّه حاجب و لم يحجزه من اللّه حاجز و لم يزل ينظر اللّه فينظره حتي يفرغ من حساب النّاس».
و از خواص القرآن از پيغمبر (ص) فرمود:
(من قرأ هذه السورة أعاذه اللّه تعالي ان يؤتي کتابه وراء ظهره، و ان کتبت و علقت علي المتعسرة بولدها او قرئت عليها وضعت
جلد 18 - صفحه 48
من ساعتها)
و از حضرت صادق (ع) فرمود:
(اذا علقت علي المعسره وضعت و يحرص الواضع لها أن ينزعها من المعسرة سريعا لئلا يخرج جميع ما في بطنها، و تعليقها علي الدابة تحفظها عن الافات، و ان کتبت علي حائط المنزل امن من جميع الهوام.)
التفسير:
إِذَا السَّماءُ انشَقَّت انشقاق قريب المعني با انفطار است، انفطار پاره شدن است انشقاق جدا شدن است و پاشيده شدن است که آثار قيامت است.
اشکال: قبلا گفتيد که: آسمانها فلزات نيست چنانچه حکماء قديم گفتند بلکه طبقات فضاء است و انفطار و انشقاق چه معني دارد!
جواب: البته هر طبقه يک تلاصقي دارد که اينها از هم پاشيده ميشود و مثل طي السجل للکتب که در آيه دارد و ميفرمايد: يَوم‌َ نَطوِي السَّماءَ کَطَي‌ِّ السِّجِل‌ِّ لِلکُتُب‌ِ انبياء آيه 104، و ميفرمايد: وَ الأَرض‌ُ جَمِيعاً قَبضَتُه‌ُ يَوم‌َ القِيامَةِ وَ السَّماوات‌ُ مَطوِيّات‌ٌ بِيَمِينِه‌ِ زمر آيه 67. يعني اينکه نوع که امروز هستند طبقات مختلف متلاصق باقي نيست بعينه براي تقريب بذهن مثل ابر است که يک بخاري بيشتر نيست که از درياها برداشته ميشود و دخاني که از زمين بالا ميرود و متلاصق ميشود بصورت ابر در ميآيد سپس از هم پاشيده ميشود و جزء هوا ميشود.
وَ أَذِنَت لِرَبِّها وَ حُقَّت يعني شنيد و اطاعت کرد بمعني سمعت و اطاعت و حق و سزاوار هم بود براي او در اطاعت و استماع و اينکه آيه يکي از آياتي است که دلالت تام دارد بر اينکه جميع موجودات امکاني علوي و سفلي شعور و ادراک دارند و معرفت بخداي خود و فرمانبردار در امتثال اوامر او و ذکر و تسبيح دارند، ميگويند و ميشنوند بلکه در اخبار داريم که با انبياء و ائمه هدي تکلم ميکردند چنانچه ميفرمايد:
تُسَبِّح‌ُ لَه‌ُ السَّماوات‌ُ السَّبع‌ُ وَ الأَرض‌ُ وَ مَن فِيهِن‌َّ وَ إِن مِن شَي‌ءٍ إِلّا يُسَبِّح‌ُ بِحَمدِه‌ِ وَ لکِن لا تَفقَهُون‌َ تَسبِيحَهُم بني اسرائيل آيه 44. قضاياي مورچه و هدهد در سوره نمل صريح در اينکه دعوي است خطابات الهي بآسمان و زمين و وحي بنحل: وَ أَوحي رَبُّک‌َ إِلَي النَّحل‌ِ و يا أَرض‌ُ ابلَعِي ماءَک‌ِ وَ يا سَماءُ أَقلِعِي هود آيه 44. و قضيه سوسمار و سنگ ريزه در
جلد 18 - صفحه 49
دست رسالت بلکه تمام اشجار و ريگهاي بيابان شهادت برسالت دادند، و قضاياي ديگر که خيال ميکنم کمتر مطلبي است که باين وضوح باشد، و بسيار تعجب ميکنم از مفسرين که چون اينکه امور را در نظر خود بعيد ميدانند يک تأويلات و توجيهاتي در اينکه آيات و اخبار ميکنند و صاحبان عقل و شعور را منحصر بملک و جن و انس ميدانند بلکه بسياري از متجددين امروزه ملک و جن را هم منکرند و تأويل بقواي انساني ميکنند باري بگذاريم و بگذريم.
وَ إِذَا الأَرض‌ُ مُدَّت امتداد ارض يوم القيامة ظاهرا اينکه باشد که امروز سه ربع کره زمين در آب است فقط يک ربع آن بارز است که ربع مسکونش گويند و چون روز قيامت درياها خشک ميشود که ميفرمايد: وَ إِذَا البِحارُ سُجِّرَت تکوير آيه 6 تمام کره زمين بارز و ظاهر ميشود که چهار برابر ميشود، و ممکن است که خداوند زائد بر اينکه توسعه دهد، وَ أَلقَت ما فِيها وَ تَخَلَّت و بيرون مياندازد از زمين آنچه در زمين است و خود را خالي ميکند. القاء ما فيها ابدان مرده‌ها است که از زمان آدم تا قيامت زير خاک رفته‌اند تمام زنده ميشوند و آنها را زمين بيرون مياندازد و از قبور خارج ميشوند، و ممکن است بواسطه عموم کلمه ما دفائني که زير زمين مدفون کرده‌اند از جواهرات و فلزات و هر چه در تخوم ارض است تمام از زمين خارج ميشوند.
وَ أَذِنَت لِرَبِّها وَ حُقَّت گذشت تفسير آن.