اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلا أُقسِم‌ُ بِالشَّفَق‌ِ «16» وَ اللَّيل‌ِ وَ ما وَسَق‌َ «17» وَ القَمَرِ إِذَا اتَّسَق‌َ «18» لَتَرکَبُن‌َّ طَبَقاً عَن طَبَق‌ٍ «19»
پس قسم ياد نميکنم بشفق و به شب و آنچه ظاهر ميکند و ماه زماني که تام و تمام ميشود هر آينه هر يک بر ديگر سوار ميشود طبقه طبقه.
(فَلا أُقسِم‌ُ) بقول مفسرين لا زايده است يعني پس قسم ميخورم، و بنا بر آنچه گفتيم کلمه زايده در قرآن نيست معني از شدت وضوح مطلب احتياج بقسم ندارد زيرا قسم براي امري است مبهم غير معلوم اما امر واضح روشن احتياج بقسم ندارد پس قسم نميخورم:
(بِالشَّفَق‌ِ) شفق حمره مغربيه است که پس از غروب شمس طرف مغرب ظاهر ميشود و تقريبا يک ربع ساعت ظاهر است سپس زايل ميشود که علامت مغرب است و وقت نماز مغرب ميشود.
وَ اللَّيل‌ِ وَ ما وَسَق‌َ وسق بمعني جمع آوري است يا بظهور ستارگان که در روز نمايان نيستند و در شب نمايان ميشوند يا به اينکه تمام افراد انس و حيوانات در شب در منزلهاي خود مجتمع ميشوند و استراحت ميکنند بخلاف روز که متفرق ميشوند و اشتغال بامور معيشتي پيدا ميکنند.
وَ القَمَرِ إِذَا اتَّسَق‌َ از همان ماده وسق است يعني ماه تمام نورش مجتمع ميشود که ليالي بدر است شب سيزده و چهارده و پانزده که نصف قرص که مقابل شمس است و نوراني است بر زمين تابش ميکند.
لَتَرکَبُن‌َّ طَبَقاً عَن طَبَق‌ٍ بعضي مفسرين کلمه لترکبن که مؤکد بضم تأکيد و نون تأکيد است مفرد شمردند و گفتند خطاب به پيغمبر است و مراد اينکه است که از اينکه قوم بشما مصائبي وارد ميشود يکي بعد از ديگري ساحر و مجنون و کذاب و مفتري ميگويند خاکروبه بر سرت ميريزند شکمبه شتر بر سرت ميريزند سنگ بقدمهايت ميزنند عبا بگردنت ميتابند عهد نامه تمام ميکنند که بشما و بستگانت چيزي نفروشند و ندهند و سه سال در شعب ابي طالب با سختي و ترس زندگي کني و عاقبت تصميم قتل
جلد 18 - صفحه 55
تو را بگيرند تا فرار کني و سپس با تو بجنگند در بدر و حنين و احد و احزاب و منافقين آنها چه اندازه اذيت کنند که بفرمايد:
(ما أوذي نبي مثل ما أوذيت)
بايد صبر کني و تحمل کني و بدستورات رسالتت رفتار نمايي لکن ظاهر اينکه است که لَتَرکَبُن‌َّ جمع است و خطاب بجميع افراد بشر است، و مراد از طَبَقاً عَن طَبَق‌ٍ يا اينکه است که هر طبقه ميروند و طبقه ديگر جايگير آنها ميشوند مثل کاروانسرايي که يک طبقه بار مياندازند سپس بار ميکنند طبقه ديگر جاي آنها را ميگيرند و هکذا که:
در اينکه سراي دو در چون ضرورت است رحيل || رواق طاق معيشت چه سربلند و چه پست
يا اينکه هر فردي در دوره عمر خود هر روز حالات مختلفه دارد يک روز غني يک روز فقير صحيح مريض، عزيز ذليل، سير گرسنه، مسرور غم زده، مطيع عاصي، مؤمن کافر، مهدي ضال و غير اينها يکي بعد از ديگري، يا اينکه انسان در امر خلقت تا حين فوت حالات مختلف از انعقاد نطفه تا زمان رحلت پيدا ميکند که گفتند سي و هفت اسم پيدا ميکند: نطفه، علقه. مضغة، عظم، لحم، جنين، وليد، رضيع، فطيم، يافع«1»، ناشي، مترعرع«2»، حزور«3»، مراهق، محتلم، بالغ، امرد، طار«4»، باقل«5»، مسيطر«6»، مطرخم«7»، مختط«8»، صمل«9»، ملتحي، مستوي، مصعد، مجتمع، شاب، ملهوز«10» کهل، اشمط«11»، شيخ، اشيب، محوقل«12»، صفتات«13»، هم‌ّ، هرم، ميت، لکن بعيد نيست که اشاره بروز جزا باشد که طبقات مختلف يکي بعد از ديگري وارد صحراي محشر ميشوند چنانچه ميفرمايد: کُلَّما أُلقِي‌َ فِيها فَوج‌ٌ سَأَلَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِکُم نَذِيرٌ. ..
الايه ملک آيه 8. که فوج فوج وارد جهنم ميشوند بطبقات مختلف يکي فوق ديگري طبقات سبع.
1- يافع: مشرف بر احتلام
2- مترعرع. براه افتاده و نشو کرده.
3- حزور: سرخود شده آزاد شده.
4- طار: شارب درآورده.
5- باقل: خط دميده.
6- مسيطر: موي ريش صورت را پنهان کرده.
7- مطرخم: موي صورت بلند شده.
8- مختط: خط گذارده
9- صمل:
شديد الخلقه.
10- ملهوز: ريش سياه و سفيد مخلوط شده.
11- اشمط: ريش بلند شده
12- محوقل: پير شده.
13- صفتات: خميده شده. بقيه واضح است. منه
56