تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شَيْطانٍ رَجِيمٍ «25»
وَ ما هُوَ بِقَوْلِ: و نيست قرآن، گفتار شَيْطانٍ رَجِيمٍ: شيطان رانده شده به شهاب ثاقب از صعود به آسمان. يعنى قرآن گفتار مسترقه سمع نيست که آن را از سکنه آسمان استراق نموده باشند و به کهنه رسانيده. اين نهى قول کفّار است
«1» مرحوم حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى ذيل اين روايت مى‌نويسد: «اين روايت چندان قوى نيست و تأثر فى الجمله به مقتضاى فطرت بشرى عجيب نيست. اما بيهوش شدن پيغمبر و طاقت نياوردن از ديدن جبرئيل را با آن که مقام انسان کامل بيش از ملائکه است بعيد مى‌نمايد ...». تفسير منهج الصادقين. ج 10، ص 167.
ضمنا بر فرض صحت روايت مذکور، ظاهر روايت با آنچه از پيغمبر اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در موارد ديگر (مانند معراج) مشهود است، منافات دارد؛ ولى اين تعارض ميان مقام ظاهرى و مقام باطنى به اين ترتيب قابل جمع است، که بگوئيم پيامبر اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در آن شرايط مى‌خواسته‌اند مردم را با مقام جبرئيل آشنا کنند، و اين نحوه تجاهل از مافوق نسبت به مادون غير متعارف نيست، که گاهى اسناد براى نشان دادن مقام و موقعيت شاگرد، خود را در مقام پائين‌ترى نسبت به او قرار دهد.
جلد 14 - صفحه 78