اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
عَبَس‌َ وَ تَوَلّي «1» أَن جاءَه‌ُ الأَعمي «2»
صورت درهم کشيد و رو برگردانيد موقعي که آمد او را کوري.
اما کلام در فضيلت اينکه سوره مبارکه: از إبن بابويه مسندا از معاوية بن وهب از حضرت صادق (ع) فرمود:
(من قرأ عبس و تولي، و اذا الشمس کورت کان تحت جناح اللّه من الجنان و في ظل اللّه و کرامته و في جناته و لم يعظم ذلک علي اللّه ان شاء اللّه)
و در نسخه ديگر:
(علي ربه عز و جل)
هر کس قرائت کند اينکه دو سوره را خداوند او را زير بال خود ميگيرد کنايه از اينکه که در تحت حفظ و حراست او وارد ميشود.
عَبَس‌َ وَ تَوَلّي أَن جاءَه‌ُ الأَعمي قضيه شخصيه است راجع بابن ام مکتوم که کور بود وارد شد در حالي که پيغمبر اکرم با جمعي از صحابه در خدمتش بودند، بسياري از مفسرين گفتند: پيغمبر عبوس شد و درهم کشيد و پشت کرد و رو برگردانيد لکن اينکه کلام غلط است اولا- با اخلاق پيغمبر سازش ندارد که خدا ميفرمايد: وَ إِنَّک‌َ لَعَلي خُلُق‌ٍ عَظِيم‌ٍ قلم آيه 4، که اخلاق او را بعظمت ياد فرموده، و ميفرمايد: فَبِما رَحمَةٍ مِن‌َ اللّه‌ِ لِنت‌َ لَهُم وَ لَو کُنت‌َ فَظًّا غَلِيظَ القَلب‌ِ لَانفَضُّوا مِن حَولِک‌َ ... الايه آل عمران آيه 159. و ثانيا- اگر مراد پيغمبر بود: عبست و توليت ان جاءک بطور خطاب نه بنحو غياب و ثالثا- اينکه آيه در مقام مذمت و نکوهش است و پيغمبري که ما در حق او و آل او معتقد هستيم که ترک اولي هم از آنها صادر نشده مناسبت ندارد.
و رابعا- اينکه إبن ام مکتوم کور بود عبوسيت و صورت برگردانيدن پيغمبر را نميديد بعضي گفتند: در حق رجلي بود از اعيان بني اميه چون إبن ام مکتوم وارد شد پهلوي او جاي گرفت بشرف او برخورد که اينکه کور فقير پهلوي من باشد خود را
جلد 17 - صفحه 388
جمع کرد و درهم کشيد و برگردانيد، و از علي بن ابراهيم است که اينکه آيه در حق عثمان نازل شده چون إبن ام مکتوم مؤذن رسول اللّه (ص) بود و ايمان کامل داشت چون بر حضرت وارد شد حضرت او را مقدم بر عثمان نشانيد بعثمان برخورد و عبوس شد و رو برگردانيد لذا خدا ميفرمايد: عَبَس‌َ وَ تَوَلّي أَن جاءَه‌ُ الأَعمي سپس خدا در مقام مدح إبن ام مکتوم برآمده ميفرمايد: