اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما يُدرِيک‌َ لَعَلَّه‌ُ يَزَّکّي «3» أَو يَذَّکَّرُ فَتَنفَعَه‌ُ الذِّکري «4»
و نميداني تو و درک نکردي شايد اينکه اعمي که آمد پاکيزه و مزکي باشد يا متذکر شود از فرمايشات پيغمبر و ياد آوري او پس نفع ببخشد او را اينکه يادآوري:
وَ ما يُدرِيک‌َ خطاب بفاعل عبس است و اينکه هم يک شاهد است که پيغمبر نبوده زيرا حضرت ميدانست که إبن ام مکتوم بنده صالح خدا است و مزکي هست همان عثمان بوده چنانچه آيات بعد هم شواهدي است که شرحش ان شاء اللّه ميآيد.
لَعَلَّه‌ُ يَزَّکّي لعل براي ندانستن آن عبوس است نه ترديد زيرا خداوند ميدانست که مزکي است پيغمبر هم ميدانست، و مزکي کسي را گويند که ايمانش کامل باشد اعمالش صالحه باشد اخلاقش فاضله باشد و اينکه منتهاي مدح است در حق إبن ام مکتوم زيرا اگر يک عيبي در ايمان و اخلاق و افعال داشته باشد مزکي نيست.
أَو يَذَّکَّرُ يا فرا بگيرد. مذکر پيغمبر است که ميفرمايد: فَذَکِّر إِنَّما أَنت‌َ مُذَکِّرٌ لَست‌َ عَلَيهِم بِمُصَيطِرٍ غاشيه آيه 21 و 22. يعني وظيفه تو تذکر است نه فرمان و الزام تا کي متذکر شود و کي اعراض کند، و ميفرمايد: وَ ذَکِّر فَإِن‌َّ الذِّکري تَنفَع‌ُ المُؤمِنِين‌َ الذاريات آيه 55 و غير اينها از آيات.
فَتَنفَعَه‌ُ الذِّکري انتفاع از ذکري خاص مؤمنين است کافر و مشرک و منافق و ضال و مضل و معاند و ناصب و مخالف و طاغي و عاصي انتفاع نميبرند بلکه موجب ازدياد کفر و طغيان آنها ميشود: وَ نُنَزِّل‌ُ مِن‌َ القُرآن‌ِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحمَةٌ لِلمُؤمِنِين‌َ وَ لا يَزِيدُ الظّالِمِين‌َ إِلّا خَساراً اسراء آيه 82. و از اينکه جمله فَتَنفَعَه‌ُ الذِّکري هم استفاده ميشود ايمان إبن ام مکتوم، و اينکه آيات شريفه درس است براي جامعه که نبايد نظر
جلد 17 - صفحه 389
بمال و جاه و عظمت و رياست و اسم و عنوان اشخاص داشته باشند و آنها را محترم و معزز بدارند بلکه ملاک ايمان: عمل صالح و تقوي است و لو فقير و عاجز و کور و بي اسم و عنوان باشد هر چه ايمانش قويتر و اعمال صالحه بهتر و تقوايش زيادتر باشد احترام و عزتش بيشتر بايد گذاشت چنانچه نزد خدا و رسول و ائمه هم محترم و معزز است و در قرآن مجيد ميفرمايد: وَ لِلّه‌ِ العِزَّةُ وَ لِرَسُولِه‌ِ وَ لِلمُؤمِنِين‌َ وَ لکِن‌َّ المُنافِقِين‌َ لا يَعلَمُون‌َ منافقون آيه 8.