تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِکُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَ لا تُمْسِکُوهُنَّ ضِراراً لِتَعْتَدُوا وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِکَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَ لا تَتَّخِذُوا آياتِ اللَّهِ هُزُواً وَ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْکُمْ وَ ما أَنْزَلَ عَلَيْکُمْ مِنَ الْکِتابِ وَ الْحِکْمَةِ يَعِظُکُمْ بِهِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ (231)
ترجمه
و چون طلاق دهيد زنان را پس برسند بمدتشان پس نگاهداريد آنها را بخوبى يا رها کنيد ايشانرا بخوبى و نگاه نداريد آنها را از راه ضرر رساندن تا تعدى کنيد و کسيکه بجا آورد اين را پس بتحقيق ظلم نموده است بر خود و فرا مگيريد آيتهاى خدا را باستهزاء و ياد کنيد نعمت خدا را بر شما و آنچه را فرستاد بر شما از کتاب و حکمت پند ميدهد شما را بآن و بترسيد از خدا و بدانيد که خدا بهمه چيز دانا است..
تفسير
در تمام مدت عده مرد حق رجوع دارد ولى بايد بقصد آنکه بخوبى از زن نگاه هدارى کند رجوع نمايد يا بگذارد عده‌اش تمام شود و بخوبى برود شوهر کند نه آنکه بگذارد نزديک بآخر مدت رجوع کند باز طلاق دهد و بگذارد در اواخر مدت رجوع کند براى آنکه ضرر برساند بزن و بلا تکليف او را نگاه دارد تا آنکه مجبور شود زن بفديه دادن براى رجوع يا گرفتن طلاقى که مرد حق رجوع نداشته باشد که گفته‌اند در صدر اسلام معمول بوده و در فقيه از حضرت صادق (ع) نقل نموده که اين عمل را سه بار مى‌نمودند لذا خداوند از آن نهى فرمود و شايد اين رسم قبل از حکم به بينونت بسه طلاق بوده و ممکن است مراد همان رجوع در مرتبه اول يا دوم باشد در اواخر مدت فقط براى اذيت زن و طول کشيدن عده‌اش در هر حال مراد از بلوغ اجل نزديک شدن باتمام است نه رسيدن بانتهاء آن چنانچه
جلد 1 صفحه 291
مى‌گويند عمرش بآخر رسيده است با آنکه هنوز زنده است چون اجل بر تمام مدت اطلاق ميشود و بلوغ هم چنانچه بر وصول بحد اطلاق ميشود بر نزديک شدن بآن هم گاهى اطلاق ميشود و در دو روايت ديگر فقيه و عياشى از آنحضرت تصريح بدو طلاق و دو رجوع شده و در يک روايت فرموده امساک ضررى رجوع بدون حاجت و قصد امساک است و معلوم است که مراد بيان موارد است و اختلافى نيست در هر صورت مراد آنستکه که در نگهدارى و رها کردن زن بايد بموازين شرعيه و عدل و انصاف و قصد نيک رفتار نمود و از ايذاء و اذيت و اضرار و سوء قصد احتراز کرد و کسى که اين عمل ضررى را بنمايد ظلم بنفس خود نموده که آنرا در معرض عقاب الهى قرار داده و نبايد مقررات و احکام الهى را سبک شمرد و استخفاف نمود و سخريه پنداشت و بايد متذکر نعمت الهى بود که برخلاف شرايع سابقه در اين شريعت مطهره ترخيص در تعدد زواج شده براى تکثير نسل و حفظ عفت زن و مرد و آنکه نازل فرموده است آيات بينات قرآن را براى بيان احکام بر طبق حکمت و مصلحت که موجب اتعاظ و معرفت است بحقائق امور و بايد از خداوند ترسيد و دانست که او عالم است باسرار و ضمائر و نيات مردم و ميداند بچه قصد رجوع ميکنند و طلاق ميدهند.