اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا طَلَّقتُم‌ُ النِّساءَ فَبَلَغن‌َ أَجَلَهُن‌َّ فَلا تَعضُلُوهُن‌َّ أَن يَنکِحن‌َ أَزواجَهُن‌َّ إِذا تَراضَوا بَينَهُم بِالمَعرُوف‌ِ ذلِک‌َ يُوعَظُ بِه‌ِ مَن کان‌َ مِنکُم يُؤمِن‌ُ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ ذلِکُم أَزکي لَکُم وَ أَطهَرُ وَ اللّه‌ُ يَعلَم‌ُ وَ أَنتُم لا تَعلَمُون‌َ (232)
جلد 2 - صفحه 467
(و هر گاه زنان را طلاق داديد و عده آنها بسر آمد پس مانع نشويد که با ازدواج خود نکاح کنند هر گاه ميان آنها از روي معروف تراضي شود و از يکديگر راضي شوند، باين دستور پند ميگيرد کسي که بخدا و روز بازپسين ايمان ميآورد اينکه دستور شما را بهتر از اخلاق رذيله و عيوب نفساني تزکيه و تطهير مينمايد و خدا ميداند و شما نميدانيد) وَ إِذا طَلَّقتُم‌ُ النِّساءَ فَبَلَغن‌َ أَجَلَهُن‌َّ اينکه خطاب متوجه با ازواجي است که زنان خود را طلاق داده‌اند و عده آنها بسر رسيده و آزاد گشته‌اند.
فَلا تَعضُلُوهُن‌َّ أَن يَنکِحن‌َ أَزواجَهُن‌َّ عضل را همه مفسرين بمعناي منع تفسير نموده‌اند يعني مانع نشويد و در اينکه خطاب در فَلا تَعضُلُوهُن‌َّ بچه کساني است بين مفسرين اختلاف است.
بعضي گفتند که مخاطب همان ازواجند چون ممکن است زوج بسا از روي عناد و دشمني با زوجه، او را طلاق دهد و باو ابلاغ نکند و او را بلا تکليف نگاه دارد و از اينجهت نتواند آن زن بديگري ازدواج نمايد و آيه شريفه از اينکه عمل نهي ميفرمايد ولي اينکه تفسير صحيح نيست زيرا کلمه ازواجهن مشعر است بر اينکه مراد نکاح با همان زوج سابق است، و ترک ابلاغ زوج و طول مدت عده مانع از اينکه معني نيست.
و بعضي گفتند خطاب باولياء زن است که پس از انقضاء عده اگر بين زوج و زوجه الفتي پيدا شد و خواستند دو مرتبه بعقد جديد با هم وصلت نمايند مانع نشويد، و از اينکه بيان خواستند نتيجه بگيرند که ولايت عقد با اولياء زوجه است و اينکه تفسير نيز صحيح نيست، زيرا اولا ذکري از اولياء زن در تمام آيات نيست تا مورد خطاب قرار گيرند و ثانيا بر فرض اينکه خطاب بآنها باشد دليلي بر ولايت بر عقد ندارد اگر دليل بر خلاف نباشد و تحقيق در تفسير آيه اينست که
جلد 2 - صفحه 468
خطاب بمؤمنين است و مراد بستگان و فاميل زن ميباشند و اصل عضل به معني دشواري و سختي باشد چنانچه مرض صعب و درد بي‌درمان را داء عضال گويند و زني که مشکل بزايد گويند (عضلت المرأة) و مسئله مشکل و دشوار را معضله گويند، و مقصود اينست که هر گاه زن با شوهرش که او را طلاق داده خواست دو مرتبه وصلت کند در کار آنها اشکال تراشي نکنيد و امر را صعب و مشکل ننمائيد و از روي لجاج و عناد و دشمني با مرد، زن را منصرف ننمائيد، چنانچه اينکه روش دأب و ديدن اکثر مردم است که اگر مردي زنش را طلاق داد و بعد پشيمان شد و خواست دو مرتبه با او نکاح کند بستگان و خويشان زن او را منصرف نموده و با سخناني که حس بدبيني و بدگماني او را تهيج ميکند از اينکه عمل باز مي‌دارند.
لذا آيه شريفه از اينکه عمل مؤمنين را منع ميفرمايد و دستور ميدهد که با ترغيب و تحريص آنان همان پيوند سابق را که از هم گسيخته دو مرتبه به پيوندند و الفت سابقه را تجديد نمايند که از لحاظ تزکيه نفس بهتر است.
إِذا تَراضَوا بَينَهُم هر گاه خود شوهران و زنان از يکديگر راضي شوند و بنا گذارند که حقوق يکديگر را رعايت کنند.
ذلِک‌َ يُوعَظُ بِه‌ِ مَن کان‌َ مِنکُم يُؤمِن‌ُ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ خطاب ذلک متوجه برسول اکرم است نظر به اينکه مواعظ الهيه از طرف او بمؤمنين ابلاغ مي‌شود و اختصاص پند گرفتن مؤمنين بخدا و روز جزا براي اينست که اتعاظ لازمه ايمان است و شخص با ايمان نصايح الهي را مي‌پذيرد و بآن عمل ميکند.
ذلِکُم أَزکي لَکُم وَ أَطهَرُ در اينکه منع نکردن از رجوع و ازدواج يا رجوع زوج و زوجه طهارت و پاکيزگي بيشتري است زيرا رجوع از جدايي بالفت است و نظر بسابقه معاشرتي که با هم داشته‌اند براي طرفين بي عيب‌تر و
جلد 2 - صفحه 469
سالم‌تر است و از لحاظ تربيت و اخلاق پاکيزه‌تر و براي حفظ حيا و عفت بهتر است.
وَ اللّه‌ُ يَعلَم‌ُ وَ أَنتُم لا تَعلَمُون‌َ خداوند بمصالح عباد آگاه است ولي شما از آن بي خبريد.