اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا طَلَّقتُم‌ُ النِّساءَ فَبَلَغن‌َ أَجَلَهُن‌َّ فَأَمسِکُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ أَو سَرِّحُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ وَ لا تُمسِکُوهُن‌َّ ضِراراً لِتَعتَدُوا وَ مَن يَفعَل ذلِک‌َ فَقَد ظَلَم‌َ نَفسَه‌ُ وَ لا تَتَّخِذُوا آيات‌ِ اللّه‌ِ هُزُواً وَ اذکُرُوا نِعمَت‌َ اللّه‌ِ عَلَيکُم وَ ما أَنزَل‌َ عَلَيکُم مِن‌َ الکِتاب‌ِ وَ الحِکمَةِ يَعِظُکُم بِه‌ِ وَ اتَّقُوا اللّه‌َ وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيم‌ٌ (231)
(و هر گاه زنان را طلاق داديد و بمدّتشان رسيدند پس آنها را به نيکي نگاه داريد يا بنيکي رها کنيد و بمنظور ضرر رسانيدن آنها را نگاه نداريد تا اينکه تجاوز و ستم کنيد و کسي که چنين کند بخود ستم نموده و آيات خدا را مسخره نگيريد و ياد کنيد نعمت خدا را بر خودتان و آنچه بر شما از کتاب و حکمت نازل فرمود که شما را بآن پند ميدهد و خدا را نگاه داريد و بدانيد که محققا خداوند بهمه چيز داناست)
جلد 2 - صفحه 465
وَ إِذا طَلَّقتُم‌ُ النِّساءَ بيان و توضيح جملات آيات قبل است يعني هر گاه زنان خود را طلاق داديد.
فَبَلَغن‌َ أَجَلَهُن‌َّ مراد از اجل مدت عده است و مراد ببلوغ اجل انقضاء مدت نيست زيرا اگر مدت منقضي شود ديگر حق رجوع ندارد بلکه مراد اشراف و نزديک شدن بانقضاء اجل و مدت عده است که زوج مخيّر است ميتواند رجوع کند و ميتواند طلاق را بحال خود رها کند.
و در زمان عده بسياري از احکام زوجيّت باقي است مانند وجوب نفقه و کسوة و سکني، و اگر زوج سه زن عقدي دائمي ديگر داشته باشد نمي‌تواند زن ديگر بگيرد تا عده او تمام شود و اگر زوج بميرد زني که در عده است ارث ميبرد و بالجمله علاقه زوجيت در ايام عده بکلي منقطع نميگردد.
فَأَمسِکُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ اگر رجوع نموديد پس مطابق معروف يعني حکم عقل و دستور شرع آنها را نگاهداري کنيد و بحقوق آنها رسيدگي نمائيد و معروف مقابل منکر است يعني آنچه پسنديده عقل و شرع باشد.
أَو سَرِّحُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ و اگر رجوع ننموديد تا عده منقضي شد باز با نيکي و معروف با آنها رفتار نمائيد همه حقوق ايام عده را باو بپردازيد بلکه احسان بيشتري درباره او روا داريد تا مدتي که شوهر ديگري پيدا نکرده در مضيقه و سختي نباشد و معناي تسريح بمعروف همين است که پسنديده عقل و شرع باشد وَ لا تُمسِکُوهُن‌َّ ضِراراً لِتَعتَدُوا يعني رجوع شما بقصد ضرر رسانيدن بزوجه نباشد که بخواهيد بدينوسيله تعدي و ستم و دشمني با آنها کنيد که اينکه حرام است و عذاب و عقوبت شديد دارد.
وَ مَن يَفعَل ذلِک‌َ فَقَد ظَلَم‌َ نَفسَه‌ُ کسي که غرضش از رجوع ظلم و اذيت باشد بخود ستم نموده زيرا خود را در معرض عذاب الهي در آورده و هر معصيتي
جلد 2 - صفحه 466
ظلم بنفس است و اگر ستم به بندگان خدا باشد علاوه بر ظلم بنفس ظلم بغير نيز هست و اگر مظلوم ضعيف و بيچاره و بي‌پناه باشد گناه آن اشدّ است و عقوبت آن مضاعف خواهد بود.
وَ لا تَتَّخِذُوا آيات‌ِ اللّه‌ِ هُزُواً دستورات الهي و احکام شرع را بازيچه نگيريد که از ظواهر آنها سوء استفاده نمائيد و مصالح عاليه آنها که براي حفظ نظام اجتماع و جلوگيري از مفاسد آنست پشت سر اندازيد وَ اذکُرُوا نِعمَةَ اللّه‌ِ عَلَيکُم متذکر باشيد که خداوند نعمتي عظيم بشما عنايت فرمود که الفت و محبت بين زن و مرد برقرار نمود و آن دو را در امور زندگي يار و معين يکديگر گردانيد و دستورات و وظائفي براي آنها مقرّر فرمود که سعادت دنيا و آخرت خود را بوسيله آنها تأمين نمايند.
وَ ما أَنزَل‌َ عَلَيکُم مِن‌َ الکِتاب‌ِ وَ الحِکمَةِ ما موصوله عطف به نعمة اللّه است يعني متذکر باشيد آنچه از آيات قرآن و مطالب حکمت‌آميز آن و احکام و وظائف شرعيه که ضامن سعادت دنيا و آخرت شماست براي شما نازل فرموديم يَعِظُکُم بِه‌ِ خداوند شما را پند و اندرز ميدهد و با لسان وعظ با شما سخن ميگويد.
وَ اتَّقُوا اللّه‌َ وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيم‌ٌ پند بگيريد و از معصيت خدا بپرهيزيد و بدانيد که خداوند بهمه چيز داناست و از قلوب و ضمير و سرّ شما آگاه است.