تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا جُناحَ عَلَيْکُمْ فِيما عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ أَوْ أَکْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِکُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّکُمْ سَتَذْکُرُونَهُنَّ وَ لکِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلاَّ أَنْ تَقُولُوا قَوْلاً مَعْرُوفاً وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّکاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْکِتابُ أَجَلَهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِکُمْ فَاحْذَرُوهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ (235)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 421
چون حق تعالى بيان عده زنان و جواز رجوع شوهران را فرمود، در عقب آن بيان حال و تکليف غير ازدواج را فرمايد:
وَ لا جُناحَ عَلَيْکُمْ: و گناهى و بأسى نيست بر شما اى راغبان نکاح، فِيما عَرَّضْتُمْ بِهِ: در آنچه تعريض کنيد به آن، يعنى به کنايه خبر دهيد، مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ: از خواستگارى معتده. و تعريض خطبه را بر اين توجه است که به زن معتده گويد: تو از شوهر دور نخواهى ماند، يا مرا مثل تو زنى مى‌بايد و از تصريح به نکاح پرهيز لازم است. أَوْ أَکْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِکُمْ: يا بپوشيد در نفسهاى خود، يعنى مخفى داريد در قلوب خود و ذکر آن ننمائيد به تصريح يا تعريض. عَلِمَ اللَّهُ أَنَّکُمْ سَتَذْکُرُونَهُنَ:
مى‌داند خداى تعالى به علم ازلى خود بدرستى که شما زود باشد که ياد کنند آن زنان را و صبر نتوانند کرد بر سکوت به سبب رغبت به ايشان، و خوف آنکه مبادا ديگرى او را خطبه نمايد. در اين کلام نوعى از توبيخ است يا آنکه حق تعالى مى‌داند که شما ايشان را به دل ياد خواهيد کرد پس به زبان ذکر آنها کنيد، وَ لکِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا: و لکن وعده ندهيد ايشان را به عملى که آن را پنهان مى‌داريد، يعنى مواعده ننمائيد به مباشرت. مراد آنکه به کثرت مصاحبت وعده مدهيد، يا آنکه وعده مدهيد به چيزى که در شرع قبيح باشد، إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفاً.
تنبيه: آيه شريفه دال است بر حرمت تصريح خطبه معتده، و جواز تعريض آن اگر معتده بر وفات باشد. و در معتده به طلاق بائن خلاف است. حکم تمام فروض مراجعه به رسائل عمليه بايد شود.
وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّکاحِ: و قصد مکنيد عقد زنان معتده را، حَتَّى
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 422
يَبْلُغَ الْکِتابُ أَجَلَهُ: تا تمام آن مدت عده واجبه.
توضيح: مقدمات فعل چند چيز است: 1- خطور در قلب. 2- هيجان و رغبت. 3- تفکر اقدام بر عمل. 4- همّ و قصد. 5- عزم و قطع به فعل؛ و آيه شريفه مراد مرتبه پنجم است و چهار ديگر عيبى ندارد.
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ: و بدانيد بدرستى که خداى تعالى، يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِکُمْ: مى‌داند آنچه را که در قلوب شما است از عزم به کارى که در شرع جايز نيست. فَاحْذَرُوهُ: پس حذر کنيد از عقاب الهى و نزديکى منمائيد به عزم مذکور که مخالفت فرمان سبحانى است. وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ: و بدانيد بدرستى که خداى تعالى بسيار آمرزنده است آن را که بترسد از عقوبت او در ترک عزم مذکور، بردبار است به او که به عذاب و عقوبت تعجيل نفرمايد.