تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْکَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلاً «23» فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً «24» وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ بُکْرَةً وَ أَصِيلاً «25» وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً «26» إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلاً «27»
نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلاً «28» إِنَّ هذِهِ تَذْکِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ سَبِيلاً «29» وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِيماً حَکِيماً (30) يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَ الظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً (31)
ترجمه
همانا ما فرو فرستاديم بر تو قرآن را فرستادنى
پس صبر کن براى حکم پروردگارت و پيروى مکن از آنها گناهکارى يا ناسپاسى را
و ياد کن نام پروردگار خود را در ابتدا و انتهاى روز
و از شب پس سجده کن براى او و تنزيه نما او را بتسبيح در شب پاره‌اى از آن طولانى
همانا اين گروه دوست ميدارند لذّتهائى را که بزودى فراهم آيد و رها ميکنند پشت سر خود روز سنگينى را
ما آفريديم آنها را و استوار نموديم بند و بست اعضاء آنانرا و وقتى بخواهيم بدل مينمائيم آنانرا به امثالشان بدل نمودنى
همانا اين پندى است پس هر که خواسته باشد ميگيرد بسوى پروردگار خود راهى
و نميخواهيد مگر آنکه بخواهد خدا همانا خدا ميباشد داناى درست کار
داخل ميسازد هر که را بخواهد در رحمت خود و ستمکاران را مهيا فرموده است بر ايشان عذابى دردناک.
تفسير
خداوند منّان نازل فرمود قرآن را بر پيغمبر خود بتدريج در مدّت رسالت آنحضرت بر حسب اقتضاء وقت و مصلحت زمان با دلالت بر ولايت امير المؤمنين عليه السّلام چنانچه در کافى از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده پس بايد صبر فرمايد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر آزار قوم و زحمت ابلاغ تا برسد حکم خدا بنصرت او بر اعداء و اطاعت ننمايد از مردمى که گناهکار يا کافر و مصرّ بر کفرند و ميخواهند بدسائس و حيل آنحضرت را از امر دعوت باز دارند مانند عتبة بن ربيعه و وليد بن مغيره و
جلد 5 صفحه 322
ابو جهل که بعضى از مفسّرين ذکر کرده‌اند و ياد فرمايد نام خدا را در نماز صبح و ظهر و عصر و در قسمتى از شب سجده نمايد براى خدا که نماز مغرب و عشاء باشد و تنزيه نمايد او را بتسبيح در قسمتى طولانى که از نصف شب تا صبح باشد در نماز شب چنانچه از روايات ائمه اطهار استفاده ميشود ولى بعضى از مفسّرين بکرة و اصيلا را عبارت از صبح و شام دانسته و کنايه از دوام ذکر و دعا و تبليغ رسالت گرفته‌اند و من اللّيل را تا آخر آيه بر نمازهاى شب اعمّ از واجب و مستحب حمل نموده‌اند و ميفرمايد همانا اين مردم دوست دارند دنيا را که نقد است و بعجله استفاده از لذّات آن ميتوانند بنمايند و آخرت را که روز سنگين سختى است و در مقابل دارند پشت سر انداخته‌اند و براى آنروز کار نميکنند و بنابر اين وراء در کلام الهى محتمل است بمعناى پيش رو باشد و ميشود بمعناى پشت سر باشد و در هر حال آنرا واگذارده‌اند بحال خود و فکر آنروز نيستند ما خلق نموديم آنها را و محکم نموديم بند و بست اعضاء آنانرا و ربط داديم مفاصلشان را به اعصاب در خلقت که کار آمد و فعّال ما يشاء شدند و اگر بخواهيم ميميرانيم آنها را و امثالشان را در استحکام خلق و قدرت بر کار دو مرتبه خلق مينمائيم در آخرت يا در دنيا تا قيام باطاعت و عبادت ما نمايند آنچه تاکنون ذکر شد در قرآن از ارشاد بعظمت امر آخرت و غيره موجب تذکّر مردم است بوظائف خودشان پس هر کس بخواهد راه تقرّب بخدا را که قبول ولايت مولى است در پيش خواهد گرفت چنانچه در کافى از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده و در عبادت و اطاعت کوتاهى نخواهد نمود ولى کسى نميخواهد راه حق را در پيش بگيرد مگر آنکه قبلا خدا خواسته باشد که او به اختيار خود راه حق را پيش گيرد و جبر و تفويض نيست بلکه امر بين امرين است چنانچه در خرائج از امام زمان عليه السّلام نقل نموده که فرمود دلهاى ما ظرفهاى مشيّت خدا است وقتى او بخواهد ما ميخواهيم و اين آيه را تلاوت نمود و مفوّضه را تکذيب فرمود همانا خداوند دانا و حکيم است نميخواهد مگر باقتضاء علم و حکمت و داخل ميکند هر کس را بخواهد در رحمت خود که ولايت ائمه اطهار است بنقل کافى از امام کاظم عليه السّلام بهدايت و توفيق طاعت و براى
جلد 5 صفحه 323
ستمکاران بخود و خلق آماده فرموده عذاب اليم دوزخ را در ثواب الاعمال و مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که هر کس سوره هل اتى را در هر صبح روز پنجشنبه بخواند خداوند حوريان زيادى از بکر و ثيّب براى او تزويج ميفرمايد و با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم محشور خواهد شد و الحمد للّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.
جلد 5 صفحه 324