اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ يُتَوَفَّون‌َ مِنکُم وَ يَذَرُون‌َ أَزواجاً وَصِيَّةً لِأَزواجِهِم مَتاعاً إِلَي الحَول‌ِ غَيرَ إِخراج‌ٍ فَإِن خَرَجن‌َ فَلا جُناح‌َ عَلَيکُم فِي ما فَعَلن‌َ فِي أَنفُسِهِن‌َّ مِن مَعرُوف‌ٍ وَ اللّه‌ُ عَزِيزٌ حَکِيم‌ٌ (240)
(و کساني که از شما وفات ميکنند و زنهايي را ميگذارند وصيت کنند درباره زنانشان، برخورداري از نفقه و کسوة و سکني را تا يک سال بدون اينکه آنها را بيرون کنند، پس اگر بيرون رفتند بزه بر شما نيست در آنچه درباره خود از معروف انجام ميدهند و خداوند غالب و عالم بحکم و مصالح امور است) آيه شريفه مشتمل بر دو حکم است يکي وجوب وصيت متاع نسبت بزنان که عبارت از نفقه و کسوة و سکني ايشان باشد تا مدت يک سال بشرط اينکه از منزل شوهر متوفي خارج نشوند و اينکه حکم بآيه ارث که ربع يا ثمن از ما ترک شوهر را براي آنها معين ميکند منسوخ شد. و ديگر اينکه مدت عده وفات را يک سال ذکر ميکند و اينکه حکم نيز بآيه قبل که فرموده يَتَرَبَّصن‌َ بِأَنفُسِهِن‌َّ أَربَعَةَ أَشهُرٍ وَ عَشراً نسخ گرديد و بر طبق اينکه مطلب دو حديث روايت شده يکي حديث مروي از تفسير عياشي از ابي عمير از معاوية بن عمار که از حضرت صادق عليه السّلام از اينکه آيه سؤال ميکند ميفرمايد «
منسوخة نسختها آية يتربصن بانفسهن اربعة اشهر و عشرا و نسختها آية الميراث
» دوم حديث مروي از ابي بصير که از همين آيه سؤال ميکند ميفرمايد:
هي منسوخة قلت و کيف انت قال کان الرجل اذا مات انفق علي امرأته من صلب المال حولا ثم اخرجت بلا ميراث ثم نسختها آية الربع و الثمن فالمرأة ينفق عليها من نصيبها
«
» و اگر اينکه دو حديث نبود ممکن بود گفته شود که اينکه آيه منافاتي با آيه
جلد 2 - صفحه 491
عده و ميراث ندارد به اينکه اينکه آيه را بر وصيت استحبابي حمل نمود که زوج وصيت کند اگر زوجه تا يک سال احترام گذارد و شوهر اختيار نکرد مخارج او را متحمل شوند و لو اينکه بعد از چهار ماه و ده روز عده او منقضي شود و ميراث خود را هم طبق آية ميراث ببرد، و اينکه وصيت از مصارف ثلث باشد که مورث حق وصيت دارد و مربوط بحق وارث نباشد.
وَ الَّذِين‌َ يُتَوَفَّون‌َ مِنکُم يعني کساني که مشرف بر مرگ ميشوند از شما مردان، زيرا بعد از مردن وصيت نميتوان کرد.
وَ يَذَرُون‌َ أَزواجاً و زناني را باقي ميگذارند، يکي يا دو تا يا سه تا يا چهار تا که حد اکثر آنست.
وَصِيَّةً لِأَزواجِهِم يا بمعني (توصون وصية) که مصدر منصوب بفعل محذوف باشد، يا بمعني جعل اللّه وصية لازواجهم يعني خداوند مقرر فرموده که درباره زنان خود سفارش کنند.
مَتاعاً إِلَي الحَول‌ِ گذشت که مراد از متاع رزق و کسوة و سکني و ساير لوازم زندگي است که تا مدت يک سال از مال متوفي بايد مصرف آنها کنند، و نصب متاعا بنا بر بدل بودن از وصية ميباشد.
غَيرَ إِخراج‌ٍ يا صفت متاع است تا شامل سکني هم بشود و يا حال براي فاعل متاع است يعني آنها را از نفقه برخوردار کنيد در حالي که آنها را از منزل بيرون ننمائيد.
و ممکن است غير اخراج شرط متاع باشد يعني در صورتي که از منزل خارج نشوند تا يک سال آنها را از نفقه بهره‌مند کنيد و ممکن است کنايه از شوهر نرفتن باشد يعني در صورتي که بخانه شوهر ديگر از اينکه خانه بيرون نروند
جلد 2 - صفحه 492
فَإِن خَرَجن‌َ فَلا جُناح‌َ عَلَيکُم فِي ما فَعَلن‌َ فِي أَنفُسِهِن‌َّ مِن مَعرُوف‌ٍ پس اگر آن زنها از خانه شوهر بيرون شوند و يا شوهر اختيار کنند بر شما که اولياء متوفي هستيد باکي نيست نسبت بآنچه آن زنان درباره خود انجام ميدهند از زينت نمودن و تعريض نکاح و نحو اينها در صورتي که مطابق معروف و موافق شرع باشد.
وَ اللّه‌ُ عَزِيزٌ حَکِيم‌ٌ و خداوند داراي عزت و بزرگواري و قدرت و غلبه و علم بجميع حکم و مصالح است.