1- مخالفت با انبيا و بهره‌کشى ظالمانه از مردم، برترى‌جويى بر خداست. (موسى به مخالفان خود که مردم را استثمار مى‌کردند فرمود: بر خدا برترى نجوييد.)
«أَنْ لا تَعْلُوا عَلَى اللَّهِ»
جلد 8 - صفحه 496
2- همه‌ى هستى در برابر خداوند تواضع دارد. «کُلٌّ لَهُ قانِتُونَ» «1»* اين انسان است که به او سفارش مى‌شود که براى خدا تکبّر نکن. أَنْ لا تَعْلُوا ...
3- براى تبليغ علاوه بر کمالات روحى کَرِيمٌ ... أَمِينٌ که در آيه قبل آمد، منطق و استدلال نيز لازم است. «بِسُلْطانٍ مُبِينٍ» (کسى که معجزه و دليل روشن دارد، جرأت برخورد با فرعون‌ها را پيدا مى‌کند.) أَدُّوا إِلَيَّ عِبادَ اللَّهِ ... بِسُلْطانٍ مُبِينٍ
4- اگر لجاجت در ميان باشد، حتّى جان و آبروى انبيايى که کريم، امين و همراه با منطق و استدلال هستند در خطر است. «أَنْ تَرْجُمُونِ»
5- تهمت و شکنجه نبايد مانع کار شود. إِنِّي عُذْتُ ... أَنْ تَرْجُمُونِ (مراد از رجم، يا تهمت زدن است و يا پرتاب سنگ)
6- در شيوه‌ى تبليغ مقابله به مثل مفيد است. (در برابر فرعون که مى‌گويد: من ربّ شما هستم موسى مکرر فرمود:) «بِرَبِّي وَ رَبِّکُمْ»
7- تا انسان به خدا تکيه نکند و او را پناه خود نداند، نمى‌تواند در برابر ستمگران مقاومت کند. «إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَ رَبِّکُمْ»
8- ايمان به پيامبر، ايمان به خداست. ( «إِنْ لَمْ تُؤْمِنُوا لِي» به جاى «ان لم تؤمنوا بالله» آمده است.)
9- گاهى گوشه‌گيرى و عزلت لازم است. «فَاعْتَزِلُونِ» (يکى از موارد نهى از منکر فاصله گرفتن از مجرمان است.)
10- موسى با داشتن معجزه خواهان درگيرى با مخالفان نيست، بلکه برنامه او پيشبرد اهداف با منطق است نه درگيرى. «فَاعْتَزِلُونِ»
11- بعد از طى چندين مرحله‌ى دعوت و هدايت، نفرين جايز است. فَدَعا ...
12- اگر گناه و فساد در انسان رسوخ کرد، ديگر دعوت انبيا اثرى نخواهد داشت.
«أَنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ مُجْرِمُونَ»
«1». بقره، 116.
تفسير نور(10جلدى)، ج8، ص: 497