تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً کَثِيرَةً وَ اللَّهُ يَقْبِضُ وَ يَبْصُطُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (245)
ترجمه
کيست آنکس که وام دهد خدا را وامى خوب پس دو چندان گرداند آنرا براى او دو چندانهاى زياد و خداوند ميگيرد و ميگشايد و بسوى او بازگشت خواهيد نمود.
تفسير
قرض الحسنه يا صله امام (ع) بايد از روى اخلاص باشد و با کمال طيب نفس بدون وضع منت از مال حلال براى تقرب بخدا بمؤمن قرض بدهد يا پيشکش امام (ع) نمايد تا خداوند چندين برابر که عدد آنرا جز خداوند نميداند باو عوض در دنيا و آخرت عنايت فرمايد و اختيار قبض و بسط رزق و مال با خداوند است بهر کس خواسته باشد وسعت ميدهد و هر کس را خواسته باشد تنگدست مينمايد پس نبايد بخل ورزيد و از خوف فقر امساک در انفاق نمود و مالى را که خداوند به بنده خود عنايت فرموده از صرف در راه او مضايقه کرد با آنکه بازگشت همه خلق بخالق است و در آنمقام هر کس بجزاى عمل و انعام پيشکش خود خواهد رسيد در فقيه از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که اين آيه در صله امام (ع) نازل شده است و در کافى از آنحضرت نقل نموده که هيچ چيز در نزد خدا محبوب‌تر از آن نيست که شخص نقدينه از مال خود خارج نمايد و برسم پيشکش نزد امام (ع) ببرد که خداوند هر درهم او را مانند کوه احد در بهشت نمايد و اين آيه را تلاوت نمودند و فرمودند که مخصوص بصله امام
جلد 1 صفحه 309
است و در معانى و مجمع از آنحضرت نقل نموده که چون نازل شد آيه من جاء بالحسنة فله خير منها پيغمبر (ص) عرض کرد بار الها زياد فرما پس نازل شد آيه من جاء بالحسنة فله عشر امثالها باز پيغمبر (ص) عرض کرد بار الها زياد فرما پس اين آيه نازل شد و پيغمبر (ص) دانست که زياد از خداوند بيشمار و غير متناهى است بنظر حقير اين آيه شريفه شامل است بحسب ظاهر قرض الحسنه و هر صله و برّ و احسان مالى را که بقصد قربت واقع شود چون تمام آنها معامله با خدا است و مؤيد اين معنى است روايت اخيره که از امام (ع) نقل شد و منافى نيست دو روايت ديگر که ظاهر آن دو اختصاص بصله امام (ع) بود زيرا ممکن است روايت اولى در مقابل اهل سنت وارد شده باشد که تصور مى‌کردند اختصاص بقرض الحسنه دارد و کسانى که مى‌گفتند مگر خدا فقير است که قرض ميخواهد امام (ع) خواسته است بفرمايد اعم است از قرض دادن و تقديمى امام که بمنزله تقديمى در پيشگاه حضرت احديت است و روايت دوم در مقابل صله خلفاء جور است که خواسته است بفرمايد اختصاص بصله امام (ع) دارد و شامل تقديمى سلاطين جور نميشود و در اخبار صحيحه وارد شده است که براى صدقه ده برابر ثواب است و براى قرض الحسنه هيجده برابر شايد ثواب بينهايت مخصوص بصله امام باشد و باين ملاحظه اختصاص بآن داده شده است و قرض دادن عبارت است از تمليک مالى را بکسى براى آنکه آنرا صرف نمايد و مانند آن را در موعد معينى رد کند پس مناسب است استعمال شود در تقديم بنده خيرى را به پيشگاه احديت براى آنکه در آخرت مانند آنرا چندين برابر باو عنايت فرمايد اگر در دنيا هم عوض کرامت کند چيزى از خزانه کرمش کم نمى‌آيد خداوند توفيق اين تجارت را بهمه عطا فرمايد.