اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
مَن ذَا الَّذِي يُقرِض‌ُ اللّه‌َ قَرضاً حَسَناً فَيُضاعِفَه‌ُ لَه‌ُ أَضعافاً کَثِيرَةً وَ اللّه‌ُ يَقبِض‌ُ وَ يَبصُطُ وَ إِلَيه‌ِ تُرجَعُون‌َ (245)
(کيست آنکه بخدا قرض نيکو دهد تا خداوند براي او دو چندان کند دو چندانهاي بسيار، و خدا ميگيرد و فراخي ميدهد و بسوي او بازگشت مي‌کنيد) مَن ذَا الَّذِي يُقرِض‌ُ اللّه‌َ قَرضاً حَسَناً خداوند تبارک و تعالي براي ترغيب و تحريص مؤمنين بانفاق در راه خدا در اينکه آيه مبارکه آن را بقرض دادن بخدا تعبير فرموده و اينکه معني جميع انفاقات واجبه و مستحبه را که در شريعت مطهره اسلام مقرر شده شامل ميگردد مانند زکاة و خمس و نفقه واجب النفقه و صدقه مستحبه وصله رحم و احسان بفقراء و ايتام و سادات و اعلاء کلمه دين و مصارف حج و زيارات و سوگواري خاندان عصمت و طهارت و اعانت باهل علم و نشر کتب علميه و ساير مصارف خيريه که هر يک در حد خود عبادتي بزرگ و داراي
1- در همين مجلد صفحه 412- 415
جلد 2 - صفحه 499
مثوبات بسيار است و ما در ذيل آيه شريفه وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقُون‌َ«1» نسبت باکثر آنها بسطي داده‌ايم.
و تعبيراتي که در اينکه آيه فرموده و ذيلا بآنها اشاره ميشود همه از باب لطف و عنايت بمؤمنين و ترغيب و تشويق باين امر عظيم است:
1- اينکه انفاقات را بعنوان قرض بخدا تعبير فرموده به اينکه او غني بالذات است و هيچگونه احتياجي بکسي ندارد.
2- بقرض حسن تعبير نمود و براي قرض حسن چند معني ذکر نموده‌اند قرض بدون رباء، قرض بدون من و اذي، قرض از مال حلال، ولي ظاهرا مراد قرضي است که از روي خلوص نيت و تقرب يافتن باو باشد.
3- جمله «فيضاعفه» است که ضعف بمعني دو چندان است يعني اينکه قرض را ما دو برابر رد ميکنيم.
4- کلمه «اضعافا کثيرة» يعني هر ضعف از آن را نيز مضاعف ميکنيم، دو برابر را چهار برابر و چهار برابر را هشت برابر و هشت برابر را شانزده برابر و هکذا الي ما شاء اللّه عوض عنايت ميکند، و چون معين نفرموده که اينکه پاداش در دنيا يا در آخرت است بمقتضاي اطلاق، شامل هر دو ميشود.
5 و 6- جمله وَ اللّه‌ُ يَقبِض‌ُ وَ يَبصُطُ يعني قبض و بسط بدست او است و ممکن است مراد از قبض گرفتن نعمت و از بسط اعطاء آن باشد يعني نعمي که در اختيار شماست خدا بشما عطا فرموده و اگر بخواهد از شما ميگيرد و ممکن است مراد از قبض، گرفتن صدقات باشد يعني خداوند انفاقات شما را بدست خود ميگيرد اشاره به اينکه بحساب خود محسوب ميدارد چنانچه در باب صدقات اينکه معني در اخبار وارد شده و مراد از بسط، عوض دادن باشد يعني خدا است که باضعاف
1- مجلد اول ص 210- 240
جلد 2 - صفحه 500
کثيرة و مضاعفه انفاقات شما را عوض ميدهد.
7- جمله وَ إِلَيه‌ِ تُرجَعُون‌َ بازگشت شما بسوي اوست و از عنايات کامله و نعم دائمه او برخوردار خواهيد شد و از اخباري که در تفسير برهان در ذيل اينکه آيه روايت کرده سه مطلب استفاده ميشود:
1- مورد آيه بصله امام تفسير شده و معلوم است که اينکه معني اظهر مصاديق آيه است و منافي با عموم و اطلاق آن نيست.
2- لفظ کثيره را بما لا تحصي تفسير نموده‌اند يعني عنايات الهيه که شامل اهل انفاق ميشود بي حدّ و حصر است.
3- قبض و بسط را بمنع و اعطاء تفسير نموده‌اند يعني بمقتضاي حکمت بعضي را از بعضي نعم منع نموده و ببعضي عطا ميفرمايد و اينکه تفسير براي ترغيب در انفاق است که اگر انفاق کنند مورد بسط الهي و زيادتي نعمت او ميشوند و اگر ترک انفاق کنند مورد قبض نعمت و از دست دادن آن ميگردند زيرا فقر و غنا و عطا و منع بدست اوست و هر که در راه او بذل و بخشش کند باضعاف مضاعف باو عطا ميکند و هر که بخل ورزد نعمت را از او ميگيرد.