تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَکُمْ طالُوتَ مَلِکاً قالُوا أَنَّى يَکُونُ لَهُ الْمُلْکُ عَلَيْنا وَ نَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْکِ مِنْهُ وَ لَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمالِ قالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاهُ عَلَيْکُمْ وَ زادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ وَ اللَّهُ يُؤْتِي مُلْکَهُ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ (247)
«1» تفسير على بن ابراهيم قمى، جلد اوّل، صفحه 81.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 439
وَ قالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ: و گفت بنى اسرائيل را پيغمبر ايشان، إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَکُمْ طالُوتَ مَلِکاً: بدرستى که خدا بتحقيق مبعوث فرمود براى شما طالوت را پادشاه فرمان روا. چون اين را شنيدند در غضب شدند، قالُوا أَنَّى يَکُونُ لَهُ الْمُلْکُ عَلَيْنا: گفتند از روى استبعاد در جواب پيغمبر، از کجا سزاوار است مر طالوت را سلطنت بر ما، وَ نَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْکِ مِنْهُ: و حال آنکه ما سزاوارتريم به پادشاهى از او، زيرا از سبط يهودائيم که به وراثت پادشاهى داريم و صاحب ثروت و جاه هستيم، پس به سبب وراثت و مکنت ما احق باشيم از طالوت که از سبط بنيامين است و در آن سبط نه نبوت است و نه سلطنت. وَ لَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمالِ: و داده نشده است فراخى و کثرت ملک دنيا، يعنى با آنکه وراثت و پادشاهى ندارد صاحب ثروت هم نيست. و ندانستند که استحقاق رياست و حکومت و خلافت الهيه فرع استعداد اخلاق پسنديده و فضايل جليله و خصايل حميده است، و معظم امر در آن معارف الهيه است نه اموال دنيويه، و لذا اشموئيل در رد قول آنها برآمده، قالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاهُ عَلَيْکُمْ: گفت بدرستى که خداى تعالى مبعوث ساخته او را بر شما به سلطنت و پادشاهى. وَ زادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ: و زيادتى و افزونى عطا فرموده او را سعه در علم و جسم، يعنى او را عارف نمود به وجوه علم و حکمت خصوصا در سياست و تدبير ممالک و عساکر و مراعات عدالت ميان رعيت و همچنين از حيث جسم با قوت و صاحب جمال بود. وَ اللَّهُ يُؤْتِي مُلْکَهُ مَنْ يَشاءُ: و خداى تعالى عطا فرمايد سلطنت را که منتسب به او است هر که را خواهد از کسانى که صلاحيت و قابليت پادشاهى او را دارد. وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ: و خداى تعالى صاحب فضل بسيار است در اعطاى زمام اختيار به قبضه هر که خواهد، دانا است به استحقاق کسى را که مبعوث فرمايد براى امارت و خلافت و حکومت.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 440
تنبيه: چون بنى اسرائيل استبعاد نمودند پادشاهى طالوت را به جهت فقر و سقوط نسب، حق تعالى رد اين مطلب نمود به دلايلى: 1- تعيين و تملک او از جانب حق تعالى باشد، و البته به تمام جهات اعلم است به مصالح شما. 2- شرط پادشاهى کثرت علم است تا به آن متمکن شود بر معرفت سياست، و نيز جسامت بدن تا وقر او در قلوب اعظم، و در مقاومت مکائد جنگ اقوى باشد، و اين هر دو صفت را خدا به طالوت عطا نموده.
3- آنکه حق سبحانه مالک الملک على الاطلاق است، پس ملک را به هر که خواهد مرحمت فرمايد. 4- آنکه واسع الفضل است، توسعه فضل بر فقير نمايد و او را غنى گرداند، داناست به کسى که لياقت دارد منصب امارت را.
تبصره: آيه شريفه دال است بر آنکه امارت و حکومت الهيه منوط باشد به دارا بودن صفات جسمانى مانند شخصيت و کمالات نفسانى مانند اعلميت و اهليت و قابليت به حسب حکمت و مصلحت، و آن را جز علام الغيوب کسى عالم نيست؛ پس تعيين آن از جانب او خواهد بود، چنانچه طالوت را که به حسب جسم و بسط علم برترى داشت سلطنت و پادشاهى را مرحمت فرمود، بنابراين کسانى که به جهت ترس مکرر فرار از جهاد و به سبب نادانى در جواب مسائل متحير و سرگردان ماندند، چگونه اهليت خلافت و امارت الهيه را خواهند داشت!