اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
نِصفَه‌ُ أَوِ انقُص مِنه‌ُ قَلِيلاً «3» أَو زِد عَلَيه‌ِ وَ رَتِّل‌ِ القُرآن‌َ تَرتِيلاً «4»
نصف شب را يا کم کن از نصف يا زياد کن بر آن و ترتيل کن قرآن را ترتيلي.
اينکه جمله سه نحوه تفسير شده: نحوه اولي- عطف بيان قليلا باشد يعني مراد از قليل که مستثني شده که براي استراحت و نوم باشد نصف شب است که شب را دو قسمت کن نصف براي قيام بنماز و مناجات و استغفار و نصف براي استراحت و نوم و البته نصف براي عبادت نصف آخر است که اول وقت نماز شب است از نصف تا فجر و نصف براي استراحت و نوم نصف اول است آنهم بعد از اداء فرائض مثل مغرب و عشاء و نوافل آنها بلکه براي تعشي و خوردن شام.
أَو زِد عَلَيه‌ِ که دو ثلث استراحت و ثلث اخير که عبارت از وقت سحر باشد که فرمود: وَ بِالأَسحارِ هُم يَستَغفِرُون‌َ.
نحوه ثانية- اينکه نِصفَه‌ُ أَوِ انقُص مِنه‌ُ قَلِيلًا أَو زِد عَلَيه‌ِ بيان مستثني منه باشد که قيام بر عبادت باشد نصف شب يا کمتر از نصف که ثلث اخير باشد يا زيادتر از نصف که دو ثلث عبادت باشد. و اينکه نحوه با نحوه اولي تفاوتي ندارد.
نحوه ثالثه- اينکه بيان ليل باشد يعني بعض ليالي که عذري دارند مثل مرض و مسافرت يا شغل مهمي قيام نکنند.
جلد 17 - صفحه 248
اقول: نظر به اينکه نوافل شب و مناجات با قاضي الحاجات و ذکر استغفار هر يک عبادت بسيار با فضيلت است و از مستجاب مؤکده است هر چه بيشتر باشد ثوابش بيشتر است، و نظر به اينکه واجب نيست فقط گفتند نماز شب بر پيغمبر واجب بود ولي بر امت مستحب‌ّ است خداوند تعبير بنصف و کمتر از نصف و زيادتر از آن فرموده براي ترخيص است که هر قدر همت داريد و شايق هستيد و نشاط داريد که از روي کسالت نباشد اشتغال باين نوع عبادات داشته باشيد مثل دوره امروزه نباشد که يک قسمت از شب را بلهو و لعب و فسق و فجور طي ميکنند و يک قسمت خواب خرگوشي که تا وقت اداره و مغازه و اشغال دنيوي نشده بخواب هستند حتي نماز واجب صبح هم از بين رفته، بلکه ميتوان گفت: دوره عمر خواب هستيم و غفلت سر تا سر مملکت را فراگرفته که گفتند:
(النّاس نيام اذا ماتوا انتبهوا).
وَ رَتِّل‌ِ القُرآن‌َ تَرتِيلًا اخبار زيادي در معناي ترتيل وارد شده مخصوصا در کافي در باب فضل قرآن، و مفسرين هم معاني مختلف کرده‌اند، و خلاصه مفاد اخبار اينکه تلاوت قرآن شمرده کلمه کلمه جمله جمله آيه آيه با تأمل و تدبر در معاني و با حال حزن و در آيات جنت طلب آن کند و در آيات نار استعاذه کند، و قلوب قاسيه را قرع کند و متنبه شود و هر سوره را بآخر برساند، و مثل اشعار شعراء قرائت نکند، و بصداي بلند که فرياد باشد قرائت نکند و هر آيه حق آن را ادا کند، و مثل رمل بيابان از هم پراکنده نکند که تمام اينها از اخبار استفاده ميشود.