تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَلَمَّا فَصَلَ طالُوتُ بِالْجُنُودِ قالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيکُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلاَّ مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلاَّ قَلِيلاً مِنْهُمْ فَلَمَّا جاوَزَهُ هُوَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قالُوا لا طاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجالُوتَ وَ جُنُودِهِ قالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا اللَّهِ کَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ (249)
ترجمه
پس چون بيرون آمد طالوت با لشگرهايش گفت همانا خداوند آزمايش کننده شما است بجوئى پس هر کس آشاميد از آن پس نيست از من و هر کس نچشيد آنرا همانا او از من است مگر آنکه بردارد کفى را بدستش پس آشاميدند از آن مگر اندکى از ايشان پس چون گذشتند از آن او و آنانکه گرويدند با او گفتند نيست توانائى براى ما امروز بجالوت و لشگرهايش گفتند آنانکه گمان ميکردند که ايشان ملاقات کنندگان خدايند بسا از گروه اندک که غالب آيند گروه بسيار را بدستور خدا و خداوند با صبر کنندگان است.
تفسير
فصل در اصل متعدى و بمعنى جدا کردن است ولى چون مفعولش زياد حذف ميشود بمنزله لازم استعمال شده است و اينجا مراد بيرون شدن از دار السلطنه است براى جنگ با عمالقه و چون بيرون آمدند از شهر بمعرض امتحان ديگرى در آمدند که بنا شد از آب نهريکه باو ميرسند ننوشند مگر يک غرفه و همه آشاميدند مگر همان سيصد و سيزده نفر که اعتراض بر حکم الهى در تعيين طالوت ننمودند و اينجمله بعضى‌ها کفى برداشتند و بعضى هيچ نياشاميدند چنانچه در کافى و عياشى
جلد 1 صفحه 316
از امام باقر (ع) نقل نموده است و در برهان از امام صادق (ع) روايت نموده که اين سيصد و سيزده نفر نه آشاميدند و نه ذخيره نمودند و روايت شده است که هر کس بيکغرفه اکتفا نمود کفايت کرد از براى شربش و مطهره‌اش و هر کس اکتفا ننمود عطش بر او غلبه کرد و لبهايش سياه شد و نتوانست گذر کند و همين است حال دنيا از براى قاصد سفر آخرت درست دقت نمائيد و پند بگيريد پس چون طالوت از نهر عبور نمود با آن عده کم از اهل ايمان که از امتحان دوم بيرون آمده بودند ديدند سياهى لشگر جالوت را پس آنها که يکغرفه آشاميده بودند گفتند ما از عهده جالوت و لشگرش برنمى‌آئيم و کسانى که يقين بملاقات رحمت خدا داشتند در روز جزا ايشان آنهائى بودند که هيچ نياشاميده بودند گفتند چه بسيار عده کمى که غلبه نمايند بر عده زيادى باذن خدا بايد صبر نمود و خدا با صابران است و از امتحان سوم هم بيرون آمدند و از اين جا مفهوم ميشود که سالک راه آخرت اگر مطمئن بلقاء الهى باشد بکلى از دنيا صرف نظر نموده اقبال بآخرت مينمايد و در تمام امور توکل کامل خود را بخداوند ابراز خواهد نمود و فتح و ظفر نصيب او و يارانش ميشود و اگر بمقدارى که براى او از دنيا ترخيص شده است قناعت نمايد باز موفق بطى طريق خواهد شد نهايت آنکه اگر زهد نورزد در زمره سابقين محسوب نخواهد بود و اگر حرص بدنيا را شعار خود نمايد و زيادتر از مقدار تجويز شده از حطام دنيوى بهره‌مند گردد بکلى از سفر آخرت باز ميماند و در جهنم دنيا چندى زيست خواهد نمود و از مقصد و مقصود مانده روز بروز حرصش افزوده شود عاقبت هم ناکام و سيه فرجام قهرا از محبوب غدار خود دست کشيده نتيجه اعمال سيئه خود را دربرخواهد گرفت و با صور قبيحه محشور خواهد بود.