تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْکِهِ أَنْ يَأْتِيَکُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَکِينَةٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ بَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَکَ آلُ مُوسى وَ آلُ هارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلائِکَةُ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآيَةً لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (248)
ترجمه
و گفت مر ايشانرا پيغمبرشان همانا نشانه پادشاهى او آنست که بيايد شما را تابوت که در آنست آرامش از پروردگارتان و باقى مانده از آنچه گذاردند آل موسى و آل هارون برميدارند آنرا ملائکه همانا در اين هر آينه نشانه‌ئى است مر شما را اگر باشيد گروندگان.
تفسير
در ذيل حديث شريف که در آيه سابقه از امام باقر (ع) نقل شد آنحضرت مى‌فرمايد که اين تابوت همان تابوتى بود که حضرت موسى را مادرش در آن نهاد و بدريا افکند و بنى اسرائيل به او تبرک ميجستند چون حضرت موسى ايام وفاتش در رسيد الواح تورية و زره خود و آنچه را از آيات نبوت با خود داشت در آن گذارد و بيوشع که وصى او بود بوديعت سپرد و آن تابوت در ميان بنى اسرائيل بود تا آنکه مورد اهانت بنى اسرائيل و ملعبه اطفال آنها گشت و تا آن تابوت در ميان بنى- اسرائيل بود عزت و شرف داشتند و چون پيرامون معصيت شدند و بتابوت اهانت نمودند خداوند آنرا از ميانشان برداشت و بعد از آنکه از پيغمبرشان طلب نمودند که پادشاهى براى آنها معين فرمايد و خداوند طالوت را بپادشاهى براى ايشان بعث فرمود تابوت را هم بآنها مسترد داشت چنانچه در اين آيه ذکر فرموده است و مراد از بقيه که ذکر شده است ذريه انبيا است و اين تفسير را از براى بقيه مذکوره در اين آيه شريفه عياشى نيز از امام صادق (ع) نقل نموده است و شايد مراد مواريث انبياء عليهم السلام باشد مانند عصا و نعلين حضرت موسى و عمامه هارون و امثال اين اشياء نفيسه که مورد اهميت ايشان بوده و به اوصياء خودشان مى‌سپردند و در کافى و عياشى از حضرت باقر (ع) نقل نموده پاره‌هاى شکسته الواح بود که در آن علم و حکمت بود و عياشى از حضرت رضا (ع) نقل نموده که در تابوت الواح موسى (ع) بود که شکسته شده بود و طشتى که دل پيغمبران را در آن شست و شو ميدادند و قمى از آنحضرت نقل نموده که سکينه نسيم بهشتى بود که داراى وجهى بود مانند وجه انسان و چون تابوت را ميان مسلمانان و کفار ميگذاردند هر کس بر تابوت مقدم ميشد بايد برنگردد
جلد 1 صفحه 313
تا بر دشمن غلبه نمايد يا کشته شود و هر کس برميگشت کافر شده بود و امام او را مى کشت و در معانى از امام کاظم (ع) نقل نموده که پرسيدند از ميزان مساحت تابوت فرمود سه ذراع در دو ذراع بود پرسيدند در او چه بود فرمود عصاى موسى و سکينه پرسيدند سکينه چه بود فرمود روح خدا که سخن ميگفت با آنها وقتى در امرى اختلاف مينمودند و خبر ميداد از آنچه ميخواستند و در مجمع بودن سکينه نسيم خوش بهشتى را از امير المؤمنين و بودن بقيه عصاى موسى و پاره‌هاى الواح را از امام باقر (ع) نقل نموده است و در برهان از آنحضرت نقل نموده که ملائکه بصورت بقره حمل مينمودند تابوت را و از حضرت رضا (ع) نقل نموده که سکينه نسيم بهشتى و بوى خوشى بود که بر حضرت ابراهيم نازل شد در وقت بناء کعبه و در اطراف بنا گردش ميکرد تا زمانى که آنحضرت کار ميکرد و تابوت در بنى اسرائيل دست بدست ميگشت و از اصحاب سؤال فرمود که تابوت شما چيست عرض کردند سلاح است تصديق فرمود و در مجمع از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که تابوت در دست دشمنان بنى اسرائيل که عمالقه بودند افتاد بعد از آنکه از حدود الهى تجاوز نمودند و بدعت در دين گذاردند و مغلوب شدند بخواست الهى و ثانيا بايشان عودت داده شد بحکم خداوند و در کافى از آنحضرت نقل نموده است که مثل سلاح در ميان ما مثل تابوت است در بنى اسرائيل در ميان آنها هر خانواده که تابوت نزد آنها بود پيغمبرى از آن ايشان بود و در ميان ما هر خانواده که سلاح در نزد آنها باشد آنکس که سلاح در نزد او است امام است و در روايت ديگرى است که در بنى اسرائيل هر جا تابوت بود آنجا پادشاهى بود و در ما هر جا سلاح باشد آنجا علم است تحقيق جامع بنظر حقير تابوت صندوقى است که خداوند امنيت را در آن مقدر فرموده بوده است لهذا مادر حضرت موسى آنحضرت را در آن گذارد و بدريا افکند و آن در نزد حضرت موسى بود و آنحضرت اشياء نفيسه نبوت را از قبيل عصا و نعلين و زره و پاره‌هاى الواح تورية و طشت تطهير قلوب انبياء را در آن حفظ ميفرمود و البته چنين صندوقى متبرک و مورد عنايت غيبيه الهيه و اطمينان قلوب اهل ايمان است و موجب ظفر و نصرت بر اعدا خواهد بود و بايد مسلمانان با اتکال بيمن او جنگ کنند و پشت بآن نکنند تا خداوند بايشان ظفر عنايت فرمايد بنابر اين مناسب است در جنگها مانند قرآنيکه
جلد 1 صفحه 314
در عرابه ميگذاردند و براى امير تيمور گورکانى در طليعه لشگر ميکشيدند براى بنى اسرائيل کشيده شود و نسيم بهشتى که بوى خوش فتح و ظفر است از آن بمشام جان برسد و چون مشتمل بر الواح تورية که مشتمل بر علم و حکمت است بوده است بايد حل اختلافات و اخبار از مغيبات بتوسط آن صورت پذير گردد و بهمين مناسبت از آن بذريات يعنى مواريث و نتائج و مواليد روحيه انبياء تعبير شده است و گاهى آنرا روح متکلم الهى خوانده‌اند و البته بايد چنين صندوقى محترم باشد و اگر باو اهانت نمايند و تغيير دهند احکام مودعه در آنرا بايد مورد غضب الهى شوند و از دست آنها گرفته شود و لابد بايد چنين صندوقى در نزد نبى يا وصى وقت باشد که علامت ظاهرى مقام او باشد چنانچه سلاح و نفائس ملکى و ملکوتى پيغمبر (ص) در نزد امير المؤمنين و ائمه معصومين عليهم السلام بود و گاه گاهى اظهار ميفرمودند و استدلال بامامت براى عامه مينمودند و از اين باب است اظهارات امام مظلوم در روز عاشورا و اتمام حجت بر آن قوم جفاکار نهايت آنکه چون در بنى اسرائيل گاهى سلطنت از نبوت تفکيک ميشد هرگاه صندوق نزد پادشاه بود معلوم ميشد سلطنت او بحق و منصوب از طرف خدا و پيغمبر است و در اين امت چون امامت و امارت توأم است هر جا سلاح است علم هم آنجا است چنانچه از کلام امام صادق (ع) استفاده ميشود و از کافى نقل شد خواسته‌اند بفرمايند اگر سلطنت ظاهريه در اين امت بحق بود بايد سلاح در نزد سلطان وقت باشد و چون نيست و در نزد ما است معلوم ميشود باطل است و ما بر حقيم و دلالت دارد بر اين امر ذيل آيه شريفه که خداوند ميفرمايد بدرستيکه در اين بودن تابوت علامت سلطنت حقه طالوت علامتى است براى حقيت دين شما و امتياز امام از غير آن اگر داراى ايمان باشيد چنانچه علامت بود براى سلطنت حقه در ميان بنى اسرائيل بنا بر آنکه اين جمله خطاب الهى باشد باين امت نه متمم کلام پيغمبر بنى اسرائيل چنانچه فيض ره احتمال داده است چون حمل کلام بر تأسيس اولى از تأکيد است و در صورتى که مقول قول پيغمبر بنى اسرائيل باشد بايد حمل بر تأکيد شود و در هر حال دلالت آيه شريفه بر آنکه سلطنت حقه هم بايد منصوب و ممضى از طرف خداوند باشد واضح است لذا براى آن علامت حقيت وضع نموده‌اند بنابر اين شبهه که عرفا اهل سنت در غاصبيت خلفا نموده‌اند که
جلد 1 صفحه 315
سلطنت منصب الهى نيست و از شأن امام خارج است لذا براى امير المؤمنين (ع) قائل به مقام امامت و وصايت و ولايت شده‌اند و براى خلفا قائل بمقام سلطنت حقه ظاهريه بکلى بيوجه و داراى صورتى عوام فريب و سيرتى قابل تکذيب و تعييب است بلکه سلطنت هم شأن امام است يا کسيکه منصوب از قبل امام باشد چگونه ممکن است عقلا امام و ولى و وصى موجود باشد و زمام مهام امور ملک و مملکت بدست اشخاص ناقابل باشد که بر اعراض و نفوس مسلمانان مسلط شوند و ردع و امضاى امام مدخليتى در بطلان و حقيت سلطنت آنها نداشته باشد پناه ميبريم بخداوند از شبهات شيطانيه که چه اشخاصى را بچه وساوسى گمراه ميکند و از بيانات سابقه معلوم شد که ذکر آل در آيه شريفه مقحم نيست چنانچه در منهج احتمال داده شده است چون مراد مواريث خانوادگى انبياء است و اللّه اعلم.