تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ قَتَلَ داوُدُ جالُوتَ وَ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْکَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَهُ مِمَّا يَشاءُ وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لکِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِينَ (251)
فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ: پس منهزم ساختند و درهم شکستند کافران را به اعانت و توفيق خدا، وَ قَتَلَ داوُدُ جالُوتَ: و کشت داود بن ايشا جالوت را به سنگ فلاخن که بر خود او زده شکسته و مغزش متلاشى، لشگرش منهزم شدند.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 446
قتل جالوت: على بن ابراهيم رضوان الله عليه از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده که قبل از جنگ حق تعالى وحى فرمود به شموئيل که قتل جالوت به دست مرد شبانى است که زره حضرت موسى عليه السّلام به قامت او باشد، و ايشا نام ده پسر داشت که کوچکترين آنها داود عليه السّلام بود. چون طالوت مهياى جنگ شد، شخصى را فرستاد. نزد ايشا که پسرهاى خود را حاضر کن، نه نفر آنها آمدند و زره به قامت آنها نبود.
پرسيد ديگر دارى؟ گفت کودکى است رمه مى‌چراند. او را طلبيد. داود، فلاخن را برداشته روانه شد. در راه سه سنگ افتاده به قدرت الهى بنطق آمده گفتند: ما را بردار که فوائد بسيار به تو خواهد رسيد. آنها را برداشته به مجلس حاضر شد، مردى بود شجاع و قوى هيکل، چون زره را پوشيد به قامت او درآمد. «1» چون مقابل جالوت شد، جالوت او را حقير شمرده به سخريه و استهزاء گفت: تو به جنگ من آمده‌اى سلاح تو کو؟ گفت: اين فلاخن. جالوت گفت: سنگ را به سگ نياندازند. داود گفت: تو از سگ کمترى، الساعة گوشت تو را طعمه وحوش سازم. يک سنگ بيرون آورده در فلاخن نهاد، گفت: بنام خداى ابراهيم عليه السلام دومى بنام خداى اسحق عليه السلام و سومى بنام خداى يعقوب عليه السلام. فلاخن را گرد سر خود گردانيده بيانداخت، حق تعالى هر سه را يکى نموده باد را امر فرمود تا آن را به ميان خود جالوت وارد و از سر و گلو و شکم او گذشته از دبرش خارج شد، داود جسد او را کشيده نزد طالوت آورده مؤمنين به او خوشحال شدند بعد از هفت سال از هلاک جالوت، تمام سلطنت بر داود مسلم شد چنانچه فرمايد:
وَ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْکَ وَ الْحِکْمَةَ: و عطا فرمود خداى تعالى داود عليه السلام پادشاهى و حکمت، يعنى نبوت يا نور: وَ عَلَّمَهُ مِمَّا يَشاءُ: و تعليم فرمود او را از آنچه خواست و آن عملى است که پيغمبران را لازم
«1» تفسير على بن ابراهيم قمى، جلد اوّل صفحه 82.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 447
است. مفسرين را در اين علم اقوالى است: 1- مراد علم دين است. 2- علم زرگرى بود بدون اعانت آتش. 3- نرم شدن آهن به دست او و زره ساختن بود که هر سه روز زره‌اى ساختى و آن را به قيمت ثمين فروختى و از آن مال زيادى بدست آوردى و زندگانى از آن نمودى. 4- علم الحان و اصوات حسنه بود. در خبر است که چون زبور خواندى وحوش و طيور و درندگان بر درب صومعه او جمع شدى، و مرغان بالاى سرش بالها درهم گسترده، واله حسن صوت او شدى بر وجهى که اگر کسى خواستى آنها را گرفتى آب رونده و باد وزنده ساکت شدى.
وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ: و اگر نبودى بازداشتن مردمان را، بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ: بعضى را به بعض ديگر، يعنى اگر خداى تعالى دفع کفار و مشرکان ننمودى به سبب جهاد مسلمانان و مجاهدان و شر و فساد آنان را از مسلمين بازنداشتى، و همچنين اگر دفع ننمودى خداى سبحان بلا و عذاب عاصين را به طاعت مطيعان، لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ: هر آينه فاسد و تباه و ويران شدى به ظلمت کفر و غلبه کفار بر مسلمانان و افساد آنان. وَ لکِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِينَ: و لکن خداى تعالى صاحب فضل و کرم و رحمت است بر عالميان در دنيا و آخرت.
تبصره: از آيه شريفه دو مطلب استفاده شود:
مطلب اول: محقق است که افعال توليديه اثر وضعى دارد، چنانچه مشاهده گردد به ريختن آب، آثار ترى ظاهر، و انداختن آتش آثار سوزندگى هويدا شود، از اينجا معلوم و ثابت آيد که کليه افعال صادره انسانى اثر دارد. بنابراين ايمان و طاعت، آثار خير و برکت و وسعت دارد؛ و همچنين کفر و فسق و فجور، منشاء شر و فساد و نحوست و نکبت دارد. و خداى تعالى اگر دفع نفرمايد نحوست و نکبت فساق و فجار را به طاعت و عبادت اخيار و ابرار، هر آينه شآمت افعال شنيعه عصات زمين را فاسد گرداند؛ و احاديث بسيار در اين قسمت وارد شده: از جمله حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در تفسير اين آيه فرموده: يدافع اللّه بالبرّ عن الفاجر يعنى دفع
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 448
فرمايد و باز دارد حق تعالى به جهت ميمنت و برکت مرد نيکوکار عذاب را از فاجر تبه روزگار. «1» و نيز در کتاب کافى از حضرت صادق عليه السلام مروى است: قال:
انّ اللّه ليدفع بمن يصلّى من شيعتنا عمّن لا يصلّى من شيعتنا و لو اجمعوا على ترک الصّلوة لهلکوا و انّ اللّه ليدفع بمن يزکّى من شيعتنا عمّن لا يزکّى من شيعتنا و لو اجمعوا على ترک الزّکاة لهلکوا و انّ اللّه ليدفع بمن يحجّ من شيعتنا عمّن لا يحجّ من شيعتنا و لو اجمعوا على ترک الحجّ لهلکوا و هو قول اللّه عزّ و جلّ و لو لا دفع اللّه النّاس بعضهم ببعض لفسدت الارض و لکنّ اللّه ذو فضل على العالمين فو اللّه ما نزلت الّا فيکم و لا عنى بها غيرکم. «2» فرمود: بدرستى که خداى تعالى هر آينه دفع فرمايد به برکت کسى که نماز گزارد از شيعيان ما عذاب را از آنانکه زکات ندهند، و اگر جمع شوند بر ترک زکات هر آينه هلاک شوند به عذاب استيصال؛ و بدرستى که خدا دفع فرمايد به برکت زکات دهندگان شيعيان، عذاب را از آنانکه نماز نخوانند، و اگر همه مجتمع شوند بر ترک نماز هر آينه هلاک شوند؛ و بدرستى که حق تعالى دفع فرمايد به برکت آنانکه حج بجا آورند از شيعيان ما، عذاب را از آنانکه ترک کنند حج را، و اگر جمع شوند بر ترک حج هلاک گردند؛ او است فرمايش خداوند عز و جل، اگر دفع نفرمايد خدا عذاب مردمان را بعضى به سبب بعضى، هر آينه فاسد گردد زمين، و لکن خدا صاحب فضل است بر عالميان. پس قسم به خدا نازل نشده مگر در شما و قصد نشده به آن مگر شما.
مطلب دوم: پس از ثبوت آنکه اعمال منشاء آثار است از خير و شر و طاعت و معصيت، بنابراين ثابت آيد که وجود اخيار و ابرار باعث برکت و رحمت باشند، و بالعکس فساق فجار نيز موجب سلب برکت و رحمت
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 357.
«2» اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، جلد 2 صفحه 451 حديث اوّل.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 449
خواهد بود. و در اين قسمت نيز احاديث بسيار وارد است. از حضرت باقر عليه السّلام مروى است که فرمود: لا يصيب قرية عذاب و فيها سبعة من المؤمنين: «1» نمى‌رسد شهرى عذاب و حال آنکه در آن شهر هفت نفر مؤمن باشند.