اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَوم‌َ تَکُون‌ُ السَّماءُ کَالمُهل‌ِ «8» وَ تَکُون‌ُ الجِبال‌ُ کَالعِهن‌ِ «9»
روزي که آسمان مثل آب شدن ذوب فلزات او آب ميشود و کوه‌ها مثل قطن و پنبه از هم پاشيده ميشود.
يَوم‌َ تَکُون‌ُ السَّماءُ کَالمُهل‌ِ نوع مفسرين نظر به اينکه آسمانها را يک جسم ثقيل تصور کرده که اينکه کرات جويه کواکب و خورشيد و ماه در آن جسم کوبيده شده ميگويند:
آن جسم آب ميشود چنانچه مس آب ميشود.
اقول: اولا بر فرض قول شما اگر چنين باشد با آيه: يَوم‌َ نَطوِي السَّماءَ کَطَي‌ِّ السِّجِل‌ِّ لِلکُتُب‌ِ کمال تنافي را دارد زيرا مس آب شده را نميتوان لوله کرد مثل لوله کاغذ.
و ثانيا در آيه شريفه تشبيه کرده و در تشبيه ادني مناسبت کافي است يعني همين نحوي که فلز و مس آب شده از هم پاشيده و جدا ميشود و از کار ميافتد آسمانها از کار ميافتد و لذا در آيات تشبيهات مختلف فرموده يک جا ميفرمايد: تَأتِي السَّماءُ بِدُخان‌ٍ مُبِين‌ٍ دخان آيه 9، يک جا: وَ إِذَا السَّماءُ کُشِطَت يک جا إِذَا السَّماءُ انفَطَرَت يک جا: إِذَا السَّماءُ انشَقَّت يک جا کَطَي‌ِّ السِّجِل‌ِّ لِلکُتُب‌ِ تمام اشاره باين که از کار ميافتد و در هم ميشود چنانچه کفار را تشبيه فرموده: أُولئِک‌َ کَالأَنعام‌ِ بَل هُم أَضَل‌ُّ اعراف آيه 178، إِن هُم إِلّا کَالأَنعام‌ِ بَل هُم أَضَل‌ُّ فرقان آيه 46 تشبيه بانعام نه از جهت شکل و صورت و خوراک و لسان و امثال اينها بلکه از جهت بي‌شعوري و بي ادراکي و کم عقلي است.
جلد 17 - صفحه 187
وَ تَکُون‌ُ الجِبال‌ُ کَالعِهن‌ِ يعني از هم پاشيده ميشود نه اينکه مثل پنبه زده شده باشد لذا در جاي ديگر ميفرمايد در سوره طه: يَنسِفُها رَبِّي نَسفاً فَيَذَرُها قاعاً صَفصَفاً آيه 105 و 106، يک جا ميفرمايد: وَ سُيِّرَت‌ِ الجِبال‌ُ فَکانَت سَراباً نبأ آيه 20 و غير اينها غرض اينکه است که در تشبيه لازم نيست در جميع خصوصيات مشابه يکديگر باشند در يک جهت کافي است.