نکته‌های تفسیر نور

به گفته مفسّران، اين آيه قبل از فريضه خمس و زکات نازل شد. از امام صادق عليه السلام درباره‌ «حَقٌّ مَعْلُومٌ» سؤال شد، فرمود: اين حق غير از زکات واجب است و مراد آن است که خداوند به انسان ثروتى داده و او بخشى از آن را جدا کرده و با آن صله‌رحم مى‌کند و مشقّت را از خويشان خود بر مى‌دارد. «1» از امام باقر عليه السلام نيز درباره اين آيه پرسيدند، فرمود: «حَقٌّ مَعْلُومٌ» غير از زکات است. «2» در نهج البلاغه مى‌خوانيم: «انّ اللّه سبحانه فرض فى اموال الاغنياء اقوات الفقراء فما جاع‌ «1». تفسير نورالثقلين. «2». بحارالانوار، ج 92، ص 95. جلد 10 - صفحه 218 فقير الّا بما متّع به غنىّ و اللّه تعالى سائلهم عن ذلک» «1» همانا خداوند قوت فقرا را در اموال اغنيا قرار داده است و هيچ گرسنه‌اى نيست مگر آن که ثروتمندى از حقّ او بهره‌بردارى مى‌کند و خداوند از آنان بازخواست خواهد کرد. عبارتِ‌ «لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ» نشان مى‌دهد که برخى از نيازمندان جامعه، سؤال نمى‌کنند و محروم بودن خود را نشان نمى‌دهند، لذا بر اغنياست که به سراغ کشف و شناسايى آنان بروند و حقوق آنان را ادا کنند. در برابر آداب و رسوم و حسّاسيّت‌هاى نابجا، بايد مقاومت کرد و حلال الهى را حرام جلوه نداد. در جامعه، برخى آداب و رسوم است که مانع ازدواجِ به هنگام دختر و پسر و يا در کنار هم بودن عروس و داماد مى‌شود و اگر ازدواج در آغاز جوانى انجام گيرد، مردم ملامت و سرزنش مى‌کنند. در حالى که از نظر قرآن، نبايد اين افراد مورد ملامت قرار گيرند و کسانى که از راهى غير ازدواج اقدام مى‌کنند بايد مورد سرزنش قرار گيرند. استمناء گناه بزرگى است. از امام صادق عليه السلام در مورد استمناء پرسيدند، حضرت فرمود: «اثم عظيم نهى الله عنه فى کتابه» گناه بزرگى است که خداوند از آن نهى فرموده است. پرسيدند: در کدام آيه؟ حضرت آيه‌ «فَمَنِ ابْتَغى‌ وَراءَ ذلِکَ فَأُولئِکَ هُمُ العادُونَ» را تلاوت فرمودند. «2» حضرت على عليه السلام به فرزندش مى‌فرمايد: آن گونه از خدا خوف داشته باش که اگر تمام خوبى‌ها را داشته باشى، احتمال بده از تو نپذيرند و آن گونه اميد داشته باش که اگر تمام بدى‌هاى مردم زمين را داشته باشى، احتمال بده تو را ببخشند. «3» ايمان به قيامت و بيم از عذاب، زمينه توجّه به نماز و انفاق است.