اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
الحَاقَّةُ «1» مَا الحَاقَّةُ «2» وَ ما أَدراک‌َ مَا الحَاقَّةُ «3»
اما فضلها- از إبن بابويه مسندا از جابر از حضرت صادق (ع) فرمود:
اکثروا من قراءة الحاقة فان قراءتها في الفرائض و النوافل من الايمان باللّه و رسوله لانها انما نزلت في علي امير المؤمنين و معاوية و لم يسلب قاريها دينه حتي يلقي اللّه عز و جل)
و از خواص القرآن مرسلا از پيغمبر (ص) فرمود:
(من قرأ هذه السورة حاسبه اللّه حسابا يسيرا)
و اخبار ديگري براي سهولت وضع حمل و براي رضيع در قبولي رضع و غير اينها روايت کرده‌اند بدون سند لذا صرف نظر کرديم.
الحَاقَّةُ يکي از اسامي قيامت است و اسامي بسياري دارد و هر کدام بيک
جلد 17 - صفحه 157
مناسبتي، قيامت گفتند چون تمام خلق قيام ميکنند براي ورود در صفحه آن، روز حشر تمام محشور ميشوند، بعث تمام مبعوث ميگردند، يوم الحساب، يوم الجزاء و در معناي (الحاقة) نوع مفسرين گفتند: بمناسبت اينکه حق و ثابت و محقق است، و از تفسير علي بن ابراهيم از ماده حاق بمعني فرو گرفتن عذاب است و استشهاد کرده بآيه شريفه: وَ حاق‌َ بِهِم ما کانُوا بِه‌ِ يَستَهزِؤُن‌َ در بسياري از آيات، لکن از ماده حق است که بمعناي ثبوت باشد.
مَا الحَاقَّةُ اشاره بعظمت آن روز است چنانچه مي‌گويي: فلان مؤمن است چه مؤمني کافر است چه کافري عادل است چه عادلي و هکذا يوم القيامة ثابت است چه ثبوتي.
وَ ما أَدراک‌َ مَا الحَاقَّةُ يعني ميداني که قيامت ثبوت آن محقق است، گفتند:
فرق است بين ما أدراک و بين ما يدريک اول راجع بمعلوم است يعني ميداني دوم راجع بمجهول است يعني نميداني.
اقول: دليل بر حقيقت و ثبوت و وقوع قيامت قطع نظر از آيات شريفه که سر تا سر قرآن اوصاف قيامت را بيان فرموده و قطع نظر از اخبار متواتره بتواتر معنوي و اجمالي، و قطع نظر از ضروريات تمام اديان برهان عقلي بر طبقش قائم است زيرا اگر قيامت نباشد بکلي دستگاه خلقت لغو ميشود ارسال رسل و جعل احکام بي فايده ميشود و همچنين انزال کتب و مواعظ و نصايح تمام بي ثمر ميگردد، و بالجملة هر که قائل و معتقد بمبدأ هست معتقد بمعاد هم هست و اينکه دو لازم و ملزوم است و انفکاک از يکديگر ندارد فقط منکر قيامت منکر مبدأ است که طبيعي لا مذهب باشد بلي در کيفيات او در مذاهب اختلاف زيادي هست که معاد جسماني است يا روحاني يا مثالي يا حور قليايي و در خلود و معني خلود و در کيفيات آن که در آيات شريفه و در اخبار ائمه عليهم السلام بيان فرموده‌اند.