اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ انشَقَّت‌ِ السَّماءُ فَهِي‌َ يَومَئِذٍ واهِيَةٌ «16»
و شکافته ميشود آسمان پس از آن در اينکه روز ساقط ميشود يعني از قوت و استمساکي که دارد ميافتد.
اشکال: اولا در اينکه آيات تعبير بسقوط قوت و انشقاق و انفطار ميفرمايد و در آيه شريفه: يَوم‌َ نَطوِي السَّماءَ کَطَي‌ِّ السِّجِل‌ِّ لِلکُتُب‌ِ انبياء آيه 104.
و ثانيا مکرر شما در اينکه تفسير گفته‌ايد که مراد از سماوات همين کرات جويه است که در اينکه فضاي وسيع خداوند بقدرت کامله خود قرار داده و اينکه کلام با انفطار و انشقاق و طي سجل مناسبت ندارد.
جواب: مراد از بودن آسمان چون هفت طبقه است هر طبقه فوق طبقه ديگر البته در هر طبقه يک جسميتي دارد مثل کره زمين و آب در هوا که هوا هم جسم است و لو بسيار لطيف‌تر از هوا باشد که اينکه کرات علويه مثل کره زمين و آب که سير دارند در اينکه هوا آنها هم سير دارند وضعي يا انتقالي، و فرداي قيامت چون اينکه کرات تمام بهم وصل ميشوند و با يکديگر جمع ميشوند چنانچه ميفرمايد: وَ جُمِع‌َ الشَّمس‌ُ وَ القَمَرُ قيامه آيه 9. و البته بايد آن جسميتي که اينها در او بودند منفطر و منشق و مثل سجل لوله شود که اينکه کرات تمام يک جا جمع شوند و از محل خود حرکت کنند و از کار بيفتند و اينکه معناي انتشار است که ميفرمايد: وَ إِذَا الکَواکِب‌ُ انتَثَرَت انفطار آيه 2. و آنچه ما گفتيم در مقابل حکما که گفتند: آسمانها جسم ثقيل مثل فلزات و اينکه شمس و قمر و کواکب در آنها مثل ميخ کوبيده شده و اينکه آسمانها دور کره زمين گردش دارند و ساير مزخرفات آنها يعني بقول آنها اينکه آسمانها و کرسي هر کدام سطح مقعر فوق مماس با سطح محدب تحت است چسبيده به يکديگر و آسمان هفتم مماس با کرسي که فلک ثوابت گويند و او مماس با عرش که فلک اطلس و غير مکوکب نام نهاده‌اند و عرش تمام آنها را دور کره زمين چرخ ميدهد، ما در رد اينکه مزخرفات که خلاف حس و و جدان و آيات شريفه و اخبار ائمه است گفته‌ايم.
166