اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
ن وَ القَلَم‌ِ وَ ما يَسطُرُون‌َ «1»
ن از رموز قرآني است که مکرر گفته‌ايم بين خدا و رسول است و اعتباري بگفتار مفسرين نيست که بعضي گفتند: مراد ماهي است چون يکي از اسامي ماهي نون است چنانچه در قضيه يونس ميفرمايد: وَ ذَا النُّون‌ِ إِذ ذَهَب‌َ مُغاضِباً ... الايه انبياء آيه 87.
در جاي ديگر ميفرمايد: فَالتَقَمَه‌ُ الحُوت‌ُ وَ هُوَ مُلِيم‌ٌ و الصافات آيه 142. و حوت همان نون است، و گفتند: مراد آن ماهي است که زمين بر روي او قرار گرفته لکن اينکه از اصل مدرک ندارد بلکه بالحس و الوجدان خلاف آن معلوم است بعلاوه ماهي را در کتاب نون مينويسند چنانچه در آيه است نه ن که حرف تنها است. بعضي گفتند:
مراد مدادي است از نور که قلم در لوح ثبت ميکند و بر طبقش اخباري نقل ميکنند بانحاء مختلف که از فهم ما دور است.
جلد 17 - صفحه 121
وَ القَلَم‌ِ و او قسم است که خدا قسم ميخورد بقلم و قلم قلم قدرت است که در لوح محفوظ آنچه واقع ميشود و قابل تغيير نيست و لوح محو و اثبات که علمش مختص بذات اقدس حق است چنانچه ميفرمايد: يَمحُوا اللّه‌ُ ما يَشاءُ وَ يُثبِت‌ُ وَ عِندَه‌ُ أُم‌ُّ الکِتاب‌ِ رعد آيه 39 ثبت ميفرمايد:
وَ ما يَسطُرُون‌َ عطف به و القلم است که خداوند قسم ياد ميکند بما يسطرون که ملائکه کتبه اعمال عباد را مينويسند در نامه عمل نيک و بد را و فرداي قيامت بدست صاحبش ميدهند و نزد ملائکه آنچه تقدير شده از نعم و بليات ثبت ميکنند که بنده بايد در نعم شکر کند و در بلا صبر که يکي از سؤالات قيامت همين است که در نعمتهاي من شکر گزار بودي و در بليات صبر داشتي يا نه!- و مراتب شکر و صبر را مکرر بيان کرده‌ايم. اما شکر سه قسم است شکر زباني که گفتن الحمد للّه و نحوه، و شکر عملي سجده شکر و عبادتي در مقابل اينکه نعمت بجا آوردن، و شکر قلبي که بداند از جانب خدا است نه اسباب و وسائط و اينکه و آن و قدردان نعمت باشد.
و مراتب صبر هم بسيار است بداند عين صلاح است و راضي باشد بقضاي الهي و تدارک کند بتوبه و اعمال صالحه اگر در اثر نافرماني باشد شکر موجب زيادتي ميشود و صبر اجر بدون حساب چنانچه ميفرمايد: وَ إِذ تَأَذَّن‌َ رَبُّکُم لَئِن شَکَرتُم لَأَزِيدَنَّکُم وَ لَئِن کَفَرتُم إِن‌َّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ابراهيم آيه 7، و ميفرمايد: إِنَّما يُوَفَّي الصّابِرُون‌َ أَجرَهُم بِغَيرِ حِساب‌ٍ زمر آيه 13. و بالجمله چيزي از قلم الهي نميافتد و چيزي در نامه فرو- گزار نميشود.
تنبيه: يکي از تفضلات الهي کتابت است که بتوسط قلم بر صفحه کتاب ثبت ميشود که گفتند: انسان دو نحوه ميتواند بيان ما في الضمير کند بيان اللسان بزبان و اشاره براي نزديک که بشنوند و مشاهده کنند، و بيان البنان که بدست يا قلم کتابت کند و بهمين کتابت احکام دين باقي ميماند و قرآن محفوظ ميشود و اخبار اهل بيت بدست ميآيد کتبي که علماء اعلام مثل کافي من لا يحضره الفقيه تهذيب استبصار، کتب عقائد و احکام کتاب بحار وسائل وافي جواهر رياض، کتب اخلاقي و غير اينها تمام بتوسط
جلد 17 - صفحه 122
قلم در دسترس ما گذاشته شده و ممکن است ما يسطرون شامل جميع اينها باشد.