تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ «4»
بعد از آن، مدح حبيب خود فرمايد:
وَ إِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ: و بدرستى که تو اى پيغمبر بر خلق بزرگ هستى که مانند آن کسى ديگر نيست، زيرا از قوم تحمل مى‌کنى آنچه را که کسى را قوه تحمل آن نيست.
بيان: در خلق عظيم مفسرين را وجوهى است:
1- مراد دين اسلام است که اعظم تمام اديان است.
2- آداب قرآنى است که حق تعالى به او ارزانى داشته است.
جلد 13 - صفحه 262
3- صبر است بر حق و سعه بذل در آن، و تدبير امور بر مقتضاى عقل که مقرون است به صلاح و رفق و مدارا، و تحمل مکاره بر دعوت خلقان به خدا، و تجاوز و عفو و بذل جهد در نصرت مؤمنان، و ترک حسد و حرص و غير آن.
4- عظم خلق از آن وجه بود که ظاهر با خلق به خلق معاشرت مى‌فرمود و باطن با حق بود.
5- خلق عظيم او، مکارم الاخلاق بود که فرمود: بعثت لأتمم مکارم الاخلاق. «1» 6- در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: خداى عز و جل تأديب نمود پيغمبر خود را، و نيکو ادب فرمود. پس چون تأديب او به مرتبه اکمل رسيد، فرمود: انک لعلى خلق عظيم. «2» اعجاز: ابن عباس گويد: خلق عظيم پيغمبر به مرتبه‌اى بود که روزى در مسجد نشسته و اصحاب اطراف او بودند. اعرابى از در مسجد وارد شد شمشير حمايل کرده بود، سوسمارى در دامن داشت و گفت: يا محمد، انک ساحر کاذب. اصحاب خواستند او را بکشند. حضرت منع، و فرمود: يا اخا العرب من تريد: اى برادر عرب، که را مى‌خواهى؟ گفت: محمد، ساحر کذاب را.
فرمود: محمد منم، و لکن نه ساحرم و نه کذاب، بلکه رسول خدايم. اعرابى گفت: سوگند به لات که اگر نه به جهت وجاهت تو بود، من اين شمشير را از خون تو سيراب مى‌کردم، قسم به لات به تو ايمان نياورم تا اين سوسمار به تو ايمان آرد. پس سوسمار را از آستين بيرون انداخت. حضرت فرمود: ايّها الضّبّ: اى سوسمار، گفت: لبيک يا رسول اللّه: فرمود من کيستم؟ گفت: انت رسول اللّه: تو فرستاده خدا هستى. فورا دل اعرابى به نور معرفت روشن، و به صدق تمام گفت: اشهد ان لا اله الا اللّه و اشهد انّ محمدا رسول اللّه. پس گفت از
«1» منهج الصادقين، جلد 9، صفحه 370.
«2» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحات 389 و 390.
جلد 13 - صفحه 263
در مسجد آمدم، در همه عالم هيچکس از من دشمن‌ترى تو را نبود، اکنون مى‌روم و هيچکس دوست‌تر نمى‌يابم. «1» اين است بيان آيه: إِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ.
فاق النبيين فى خلق و فى خلق
و لم يدانوا به فى علم و لا کرم؟؟؟
و در اين قسمت، بزرگان کتابها تدوين نموده‌اند.
بلال حبشى وقتى هبه شد به حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، خوشحال و مسرور و مبتهج شد. به زبان حبشى خود گفت: اره بره کنکره کراکرى مندره. حضرت فرمود به حسان: ترجمه کن کلام بلال را. حسان گفت:
اذا لمکارم فى آفاقنا ذکرت
فانما بک فينا يضرب المثل
فان الجامعية لازم مرتبه الخاتميه
مقام دلگشايش جمع جمع است