آیه ۴ سوره قلم

سوره قلم(القلم)، آیه ۴ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۴

وَ إِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ

و تو اخلاق عظیم و برجسته‌ای داری!

معنی کلمات و عبارات
«خُلُقٍ»: خوی. مراد رفتار و کردار است (نگا: شعراء / .
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - پیامبراسلام(ص)، برخوردار از سجیّه و خلق و خوى والا و بى مانند «و إنّک لعلى خلق عظیم» «خُلُق» از نظر تمامى اهل لغت، به معناى «سجیّه» (خلق و خوى) است و توصیف آن به «عظیم»، نشانگر کمال و بى مانندى این صفت است; زیرا هیچ پیامبرى به چنین صفتى توصیف نشده است. ۲ - اخلاق و خلق و خوى پیامبر(ص)، عجین با شخصیت و سرشت آن حضرت بود; نه امرى موقت و گاه به گاه. «إنّک لعلى خلق عظیم» مطلب یاد شده، از تعبیر «خلق» (سجیّه) استفاده مى شود; زیرا «سجیّه» به معناى چیزى است که از طبع و سرشت آدمى برخیزد (تاج العروس). بنابراین به امور موقتى و زودگذر، سجیّه گفته نمى شود. ۳ - واکنش پیامبر(ص)، در برابر تهمت ها و افتراهاى مخالفان، با خلق و خوى والا و بزرگوارانه بود. «ما أنت بنعمة ربّک بمجنون ... و إنّک لعلى خلق عظیم» آیه شریفه، مى تواند ناظر به کیفیت برخورد پیامبر(ص) با افتراى جنون از سوى دشمنان آن حضرت باشد که در دو آیه پیش یاد شده است. ۴ - برخوردارى از منش و خلق و خوى والا، از شرایط مبلغان دینى و رهبران جامعه اسلامى «إنّک لعلى خلق عظیم» ۵ - نقش سازنده اخلاق و منش والا، در هدایت و رهبرى جامعه اسلامى «إنّک لعلى خلق عظیم» ۶ - استوارى پیامبر(ص) بر آیینى عظیم * «إنّک لعلى خلق عظیم» برخى از اهل لغت، براى «خلق» - افزون بر معناى «سجیه» - معناى آیین نیز یاد کرده اند (قاموس المحیط و تاج العروس). برداشت یاد شده مبتنى بر این معنا است. ۷ - اسلام، دین بزرگ الهى* «إنّک لعلى خلق عظیم»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۸ - «عن أبى جعفر(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ: «إنّک لعلى خلق عظیم» قال: هو الإسلام و روى أنّ الخُلقَ العظیم هو الدّینُ العظیم; [منبع: معانى الأخبار، ص ۱۸۸، ح ۱; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۹۱، ح ۲۲.] از امام باقر(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ: (إنّک لعلى خلق عظیم) روایت شده که فرمود: آن (خلق عظیم) اسلام است. و نیز روایت شده است که خلق عظیم [همان ]دین عظیم است». ۹ - «عن أبى عبداللّه(ع) : ...کان فیما خاطب اللّه تعالى به نبیَّه(ص) أن قال له: یامحمّد «إنّک لعلى خلق عظیم». قال: السخاء و حُسن الخُلق; [منبع: أمالى شیخ طوسى، ص ۳۰۹; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۹۱، ح ۲۳.] از امام صادق(ع) روایت شده است: ... از جمله مطالب موجود که در ضمن خطابات خداى تعالى با پیامبر خود، این است که به آن حضرت فرمود: اى محمّد (إنّک لعلى خلق عظیم) امام فرمود: [خلق عظیم ]سخاوتمندى و خوش خلقى است». ۱۰ - «عن أبى عبداللّه(ع) قال: إنّ اللّه أدّب نبیَّه حتّى إذا أقامه على ما أراد قال له: «و أمر بالعُرْف و أعرض عن الجاهلین» فلمّا فعل ذلک له رسول اللّه(ص) زکّاه اللّه، فقال: «إنّک لعلى خلق عظیم...»; [منبع: بصائرالدرجات، ص ۳۷۹، ح ۵; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۸۹، ح ۱۲.] از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: خداوند پیامبر خود (محمّد(ص)) را تربیت کرد تا آن گاه که او را بر آنچه اراده کرده بود پابرجا داشت، به او فرمود: (و أمر بالعرف و أعرض عن الجاهلین) چون رسول خدا آن فرمان را براى او انجام داد، خداوند او را به پاکى ستود و فرمود: (إنّک لعلى خلق عظیم)».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
  • اخلاق بزرگوارانه، مورد ستایش خداوند
  • اسلام، دین بس بزرگ الهی
  • برخورداری پیامبر(صلی الله علیه واله) از منش و خُلق و خوی والا، عاملی مهم در جذب مردم به دین+۱ آیه
  • برخورداری پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) از حُسن خلق و خوی والا+۱ آیه
  • دشنام به پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی دشمنان ان حضرت+۱ آیه
  • دشمنان پیامبر، دشنام دهنده به ان حضرت+۱ آیه
  • حمایتهای خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله)، موجب تقویت روحیّه پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر کافران+۲ آیه
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، برخوردار از خصلت نیکوی سخاوت+۱ آیه
  • سوگند خداوند به کتابها و نوشته ها، برای اخلاق بزرگ پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • سوگند خداوند به قلم به منظور اعلام برخورداری پیامبر(صلی الله علیه واله) از اخلاق (خلق و خوی) بزرگ+۲ آیه
  • دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله با ردّ اتّهام جنون از ان حضرت+۱ آیه
  • برخورداری پیامبر صلی الله علیه و اله از طبع کریمانه و مدارا با مردم، در دعوت و تبلیغ انان
  • خوشاخلاقی، سیره پیامبر صلی الله علیه و اله و مورد ستایش خدا+۱ آیه
  • برخورداری پیامبر صلی الله علیه و اله، از کرامت طبع و بزرگواری+۱ آیه
  • برخورداری پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله، از حسن خلق و خوی والا+۱ آیه
  • حسن خلق پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، امیخته با سرشت ان حضرت: وَ اِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ
  • حسن خلق والای پیامبر صلی الله علیه و اله، واکنش ان حضرت در برابر تهمتها و افتراهای مخالفان+۱ آیه
  • خوشخلقی و مهربانی پیامبر صلی الله علیه و اله با مردم، از عوامل گرایش به ان حضرت+۱ آیه
  • ستایش خداوند از اخلاق خوش و والای پیامبر صلی الله علیه و اله
  • اخلاق بزرگوارانه، مورد ستایش خداوند
  • حُسن خُلق پیامبر صلی الله علیه و اله از موجبات ستایش و مدح ان حضرت در پیشگاه خداوند
  • ستایش خداوند از محمّد صلی الله علیه و اله به جهت اخلاق نیکو، در پی انجام دادن ارزشهای اخلاقی
واژه‌ها