اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَوم‌َ يُکشَف‌ُ عَن ساق‌ٍ وَ يُدعَون‌َ إِلَي السُّجُودِ فَلا يَستَطِيعُون‌َ (42)
روزي که کشف ميشود از ساقها و خوانده ميشوند الي السجود که سجده کنند پس استطاعت و قدرت ندارند. اينکه آيه شريفه را سه نحوه ميتوان تفسير کرد:
1- (يَوم‌َ يُکشَف‌ُ عَن ساق‌ٍ) کنايه از شدت امر است که انسان چون امر عظيمي بر او متوجه شود و سخت باشد براي نجات بزبان فارسي پاچه‌ها را بالا ميزند که بيک نحو خلاصي پيدا کند و اينکه کنايه از اينکه است که در قيامت امر بر مشرکين بسيار سخت و دشوار ميشود.
2- کنايه از کشف اسرار و بواطن است مثل ساق پا که در زير جامه است پس رود و کشف شود.
3- اشاره باشد بآيه شريفه: يَوم‌َ تَشهَدُ عَلَيهِم أَلسِنَتُهُم وَ أَيدِيهِم وَ أَرجُلُهُم بِما کانُوا يَعمَلُون‌َ نور آيه 24، و آيه شريفه: حَتّي إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيهِم سَمعُهُم وَ أَبصارُهُم وَ جُلُودُهُم بِما کانُوا يَعمَلُون‌َ فصلت آيه 20. اشاره باين که تمام اعضا و جوارح بآنچه از آنها صادر شده شهادت ميدهند حتي ساق پا بخصوص امروز که زنها با يک تنکه بيرون ميآيند که تا ران آنها مکشوف است فرداي قيامت همين ساق پا شهادت ميدهد که معناي:
يَوم‌َ يُکشَف‌ُ عَن ساق‌ٍ يعني حتي از ساق پا هم کشف ميشود و اما بقيه اعضا بطريق اولي.
وَ يُدعَون‌َ إِلَي السُّجُودِ نظر به اينکه مشرکين در دنيا سجده بالهه خود ميکردند سجده باصنام و شمس و قمر و کواکب و ساير الهه خود و سجده للّه نميکردند چنانچه هدهد ميگويد: وَجَدتُها وَ قَومَها يَسجُدُون‌َ لِلشَّمس‌ِ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ نمل آيه 24. لذا دعوت ميشوند بسجده للّه که دست از شرک بردارند و موحد شوند.
جلد 17 - صفحه 148
سؤال: سجده ملائکه بآدم و سجده يعقوب و پسران براي يوسف چه معني دارد!
جواب: سجده عبوديت و پرستش نبود بلکه سجده تعظيم بود و از اينکه جهت شيطان «أَبي وَ استَکبَرَ» و بامر الهي بود و در واقع عبادت و پرستش خداي متعال بود مثل اينکه مأموريم تعظيم و احترام نسبت ببزرگان دين مثل انبياء و ائمه و علماء اعلام و مقربان درگاه الهي کنيم فقط در شريعت اسلام سجده تعظيمي هم بر احدي حتي بر انبياء و ائمه جايز نيست چه رسد نسبت بپدر و مادر و زوج که پيغمبر (ص) فرمود: اگر در شريعت من سجده تعظيمي جايز بود امر ميکردم که زنها بشوهرهاي خود سجده کنند معلوم است مراد سجده عبوديت و پرستش نبود که موجب شرک بشود.
فَلا يَستَطِيعُون‌َ پس قدرت و توانايي ندارند، از تفسير علي بن ابراهيم که ميگويند بطون اخبار است عدم استطاعت آنها را ميفرمايد که مثل گاو شاخ در ميآورند که نميتوانند پيشاني بر خاک گذارند، و لکن مفسرين گفتند: از ضعف و ناتواني قدرت ندارند نه بر قيام و نه بر رکوع و نه بر سجود.