اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل هُوَ الَّذِي ذَرَأَکُم فِي الأَرض‌ِ وَ إِلَيه‌ِ تُحشَرُون‌َ «24»
بفرما خداي متعال خدايي است که شما را از زمين خلق فرمود و بسوي او محشور ميشويد.
قُل هُوَ الَّذِي ذَرَأَکُم فِي الأَرض‌ِ ذرأ بمعني واگذاشتن است و منتشر گشتن است چنانچه ميفرمايد: وَ جَعَلُوا لِلّه‌ِ مِمّا ذَرَأَ مِن‌َ الحَرث‌ِ وَ الأَنعام‌ِ نَصِيباً ... الآيه انعام آيه 137. يعني شما را خلق فرمود و آفريد در اطراف زمين از مشرق تا مغرب از جنوب
جلد 17 - صفحه 114
تا شمال و از همين زمين شما را خلق فرمود و روي همين زمين شما را گذاشت چنانچه ميفرمايد: خَلَق‌َ الإِنسان‌َ مِن صَلصال‌ٍ کَالفَخّارِ وَ خَلَق‌َ الجَان‌َّ مِن مارِج‌ٍ مِن نارٍ الرحمن آيه 15 و 14، صلصال گل ورزيده مثل آجر و مارج شعله آتش است چنانچه در ذيل آيه قبل استشهاد کرديم بآيه: لَقَد ذَرَأنا لِجَهَنَّم‌َ کَثِيراً مِن‌َ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ يعني واگذاشتيم و قرار داديم.
وَ إِلَيه‌ِ تُحشَرُون‌َ احدي از شما روي زمين باقي نميماند و تمام بسوي او محشور ميشويد دسته دسته مي‌آييد و ميرويد:
ايکه در پشت زميني همه وقت آن تو نيست || ديگران در رحم مادر و پشت پدراند
و مجمع تمام شما صحراي محشر است لکن بسياري از اينکه کفار منکر حشر و نشر و بعث هستند که در بسياري از آيات قرآن خداوند مقاله آنها را نقل فرمود من جمله در اينکه مورد: