اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا تُوبُوا إِلَي اللّه‌ِ تَوبَةً نَصُوحاً عَسي رَبُّکُم أَن يُکَفِّرَ عَنکُم سَيِّئاتِکُم وَ يُدخِلَکُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ يَوم‌َ لا يُخزِي اللّه‌ُ النَّبِي‌َّ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا مَعَه‌ُ نُورُهُم يَسعي بَين‌َ أَيدِيهِم وَ بِأَيمانِهِم يَقُولُون‌َ رَبَّنا أَتمِم لَنا نُورَنا وَ اغفِر لَنا إِنَّک‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ «8»
اي کساني که ايمان آورده‌ايد توبه کنيد بسوي خداي متعال توبه نصوح اميد است پروردگار شما تکفير فرمايد از شما سيئات شما را و داخل فرمايد شما را بهشت- هايي که جاري ميشود از زير آنها نهرها روزي که خداي متعال خار و خفيف نميفرمايد پيغمبر اکرم را و کساني که با او ايمان آورده‌اند، نور آنها تابش ميکند از مقابل آنها و از طرف راست آنها ميگويند: پروردگار ما اتمام فرما نور ما را و بيامرز ما را محققا تو بر هر چيزي قادر و توانايي.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب بمؤمنين براي اينکه است که کفار و مشرکين و اهل ضلالت توبه آنها قبول نيست مگر ايمان آوردند، و اگر ايمان آورند مشمول اينکه خطاب ميشوند که ميفرمايد: وَ لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ وَ لَا الَّذِين‌َ يَمُوتُون‌َ وَ هُم کُفّارٌ نساء آيه 22.
تُوبُوا إِلَي اللّه‌ِ امر بتوبه ارشادي است اعمال مولويت در او نشده زيرا تسلسل لازم ميآيد، و حقيقت توبه پشيماني است از آنچه کرده که اي کاش نکرده بودم که فرمود:
کفي في التوبة الندم
و شرطش قبولي طرف است که ميفرمايد: أَ لَم يَعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ هُوَ يَقبَل‌ُ التَّوبَةَ عَن عِبادِه‌ِ توبه آيه 104. و نيز ميفرمايد: وَ هُوَ الَّذِي يَقبَل‌ُ التَّوبَةَ عَن عِبادِه‌ِ وَ يَعفُوا عَن‌ِ السَّيِّئات‌ِ شوري آيه 25. و وعده خدا خلف ندارد، و در توبه چهار امر شرط است:
1- پشيماني از گذشته. 2- عزم بر ترک. 3- اگر تدارکي دارد تدارک کند.
4- اگر مجال تدارک ندارد وصيت کند: و تدارک معاصي مختلف است در ترک نماز قضا در ترک صوم، قضا و کفاره در مخالفت نذر و عهد و يمين کفاره در قتل نفس،
جلد 17 - صفحه 79
تمکين از قصاص و ديه و کفاره در ظلم ترضيه طرف، و در غصب رد بصاحبش يا رد مظالم و غير اينها.
تَوبَةً نَصُوحاً معناي توبه نصوح در اخبار همان عزم بر عدم عود يا تدارک ما فات يا بازاء هر معصيتي عبادتي بجا آورد و اينها از شرايط کمال است، و حقيقت نصوح اينکه است انسان بسا يک معاصيي ميکند سپس بر خورد بمضرات او ميکند مثلا زنا ميکند مبتلا به سفليس ميشود، شراب ميخورد توليد مرض ميکند ميکشد، سرقت ميکند او را دستگير و حبس و جرم بلکه قصاص و اعدام ميکنند پشيمان ميشود يا متذکر عقوبات آخرتي ميشود پشيمان ميشود، توبه نصوح اينکه است که چون مخالفت خدا کرده پشيمان ميشود بر فرض اينکه که هيچ ضرر دنيوي و اخروي نداشته باشد.
عَسي رَبُّکُم أَن يُکَفِّرَ عَنکُم سَيِّئاتِکُم تکفير مجرد مغفرت و عفو و گذشت نيست بلکه از بين بردن است از نامه عمل محو ميشود از نظر کتبه اعمال و ملائکه حفظه و شهود ميبرد احدي نيست جز خدا که بداند اينکه معصيت کرده اينکه است تکفير سيئات وَ يُدخِلَکُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ با اينکه دخول جنات مثوبات اعمال صالحه است و خدا به تائب با اينکه که اعمال صالحه نداشته باشد عنايت ميفرمايد در اثر توبه و کف نفس و ورع از محارم اللّه که افضل از جميع عبادات است اگر للّه باشد که گفتيم معناي نصوح است.
يَوم‌َ لا يُخزِي اللّه‌ُ النَّبِي‌َّ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا مَعَه‌ُ خزي عذاب و خفت و خواري و بي- اعتنايي است، اول مقرب عند اللّه نبي اکرم است که مقام محمود است و مقدم بر تمام انبياء و ملائکه است.
وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا مَعَه‌ُ شامل تمام مؤمنين ميشود تا دامنه قيامت نه خصوص مؤمنين زمان آن حضرت بدليل حديثي که از إبن بابويه مسندا الي جابر بن عبد اللّه انصاري از پيغمبر اکرم که روزي حضرت روي بامير المؤمنين فرمود: آيا بشارت دهم تو را! عرض کرد: بلي يا رسول اللّه. فرمود: هذا جبرئيل يخبرني عن اللّه جل جلاله انه قد اعطي شيعتک و محبيک سبع خصال: الرفق عند الموت، و الانس عند الوحشة، و
جلد 17 - صفحه 80
النور عند الظلمة، و الا من عند الفزع، و القسط عند الميزان، و الجواز علي الصراط، و دخول الجنة قبل النّاس.
نُورُهُم يَسعي بَين‌َ أَيدِيهِم وَ بِأَيمانِهِم که گذشت که منافقين ميگويند: يَوم‌َ يَقُول‌ُ المُنافِقُون‌َ وَ المُنافِقات‌ُ لِلَّذِين‌َ آمَنُوا انظُرُونا نَقتَبِس مِن نُورِکُم قِيل‌َ ارجِعُوا وَراءَکُم فَالتَمِسُوا نُوراً فَضُرِب‌َ بَينَهُم بِسُورٍ لَه‌ُ باب‌ٌ باطِنُه‌ُ فِيه‌ِ الرَّحمَةُ وَ ظاهِرُه‌ُ مِن قِبَلِه‌ِ العَذاب‌ُ يُنادُونَهُم أَ لَم نَکُن مَعَکُم قالُوا بَلي وَ لکِنَّکُم فَتَنتُم أَنفُسَکُم وَ تَرَبَّصتُم وَ ارتَبتُم وَ غَرَّتکُم‌ُ الأَمانِي‌ُّ حَتّي جاءَ أَمرُ اللّه‌ِ وَ غَرَّکُم بِاللّه‌ِ الغَرُورُ حديد آيه 13.
يَقُولُون‌َ رَبَّنا أَتمِم لَنا نُورَنا وَ اغفِر لَنا إِنَّک‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ اتمام نور بزيادتي نور و دوام نور است بسا تمام بهشت و صحراي محشر را روشن ميکند و اينکه بر اينها باقي است ابد الاباد تمام شدني ندارد، و غفران با تکفير قريب المعني است تکفير چيزي را بدل چيز ديگر قرار دادن است مثل باب کفارات و غفران پرده پوشيدن است که احدي مطلع نشود که ميفرمايد: إِلّا مَن تاب‌َ وَ آمَن‌َ وَ عَمِل‌َ عَمَلًا صالِحاً فَأُولئِک‌َ يُبَدِّل‌ُ اللّه‌ُ سَيِّئاتِهِم حَسَنات‌ٍ وَ کان‌َ اللّه‌ُ غَفُوراً رَحِيماً فرقان آيه 70.