اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
يا أَيُّهَا النَّبِي‌ُّ إِذا طَلَّقتُم‌ُ النِّساءَ فَطَلِّقُوهُن‌َّ لِعِدَّتِهِن‌َّ وَ أَحصُوا العِدَّةَ وَ اتَّقُوا اللّه‌َ رَبَّکُم لا تُخرِجُوهُن‌َّ مِن بُيُوتِهِن‌َّ وَ لا يَخرُجن‌َ إِلاّ أَن يَأتِين‌َ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ تِلک‌َ حُدُودُ اللّه‌ِ وَ مَن يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّه‌ِ فَقَد ظَلَم‌َ نَفسَه‌ُ لا تَدرِي لَعَل‌َّ اللّه‌َ يُحدِث‌ُ بَعدَ ذلِک‌َ أَمراً «1»
اي پيغمبر اکرم زماني که طلاق داديد زنها را پس طلاق دهيد آنها را از عده آنها
جلد 17 - صفحه 50
و شماره کنيد عده را و پرهيز کنيد خداي متعال پروردگار شما است خارج نکنيد آنها را از بيوت آنها و آنها هم خارج نشوند مگر اينکه بيايند بفاحشه آشکار و اينکه است حدود خداوند و کسي که تجاوز کند حدود خداي متعال را پس بتحقيق بنفس خود ظلم کرده نميداني شايد خداي متعال حادث فرمايد امري را بعد از اينکه.
اقول: مسائل باب طلاق بسيار است يک کتاب در فقه کتاب طلاق است اولا طلاق از ايقاعات است نه از عقود و بيد زوج است چنانچه ميفرمايد:
«الطلاق بيد من اخذ بالساق»
خواه زوجه رضايت داشته باشد يا نداشته باشد، قبول زوجه شرط نيست مثل نکاح نيست که طرفيني باشد، و ثانيا اصل طلاق مذموم است و از امير المؤمنين (ع) از پيغمبر (ص) که فرمود:
(تزوجوا و لا تطلقوا فان الطلاق يهتز منه العرش)
و نيز از حضرت رسالت است فرمود:
(ايما امرأة سألت زوجها الطلاق في غير ما بها بأس فحرام عليها رائحة الجنة)
و نيز از آن حضرت است:
(لا تطلقوا النساء الا من ريبة فان اللّه لا يحب الذواقين و الذواقات)
و غير اينها لکن سند اينکه اخبار در نزد علماء شيعه اعتبار ندارد لذا حکم بکراهت فرموده‌اند.
و ثالثا شرط طلاق حضور عدلين است و بايد در طهر غير مواقعه باشد، و صيغ مخصوصه دارد مثل انت طالق يا هي طالق يا هذه طالق و امثال اينها. و رابعا طلاق اقسام زيادي دارد، طلاق غير مدخوله عده ندارد، طلاق يائسه اگر در سن من تحيض باشد سه ماه و اگر بحد يأس رسيده عده ندارد، طلاق مدخوله سه قرء که سه مرتبه حيض شود و طاهر گردد که سه طهر لازم است، طلاق حامل وضع حمل است.
و بالجمله احکام طلاق بسيار است بايد در فقه بيان شود ما بايد بشرح تفسير اينکه آيه بپردازيم.
يا أَيُّهَا النَّبِي‌ُّ إِذا طَلَّقتُم‌ُ النِّساءَ خطاب به پيغمبر است لکن بقرينه طلقتم و جملات بعد بجميع امت است، بعض مفسرين گفتند بتقدير قل است يعني قل للمؤمنين بنا بر اينکه تفسير پيغمبر خارج از اينکه حکم است لکن حکم عام است و لو خطاب بيک نفر باشد مثل: أَقِم‌ِ الصَّلاةَ لِدُلُوک‌ِ الشَّمس‌ِ إِلي غَسَق‌ِ اللَّيل‌ِ وَ قُرآن‌َ الفَجرِ ... الآيه
جلد 17 - صفحه 51
الاسراء آيه 78، و از پيغمبر است که فرمود:
(حکمي علي الواحد حکمي علي الجماعة).
إِذا طَلَّقتُم‌ُ النِّساءَ يعني اذا اردتم طلاق النساء.
فَطَلِّقُوهُن‌َّ لِعِدَّتِهِن‌َّ يعني طلاق بايد در طهر غير مواقعه باشد که طلاق دوم پس از انقضاء عده باشد پس طلاق در حال حيض يا در طهر که مواقعه شده باطل است و تعبير بطلاق علي العدة ميکنند لا لعدة وَ أَحصُوا العِدَّةَ که حسابش را داشته باشيد و گفتيم عده‌ها مختلف ميشود.
وَ اتَّقُوا اللّه‌َ رَبَّکُم که بر خلاف دستور شرع در امر طلاق رفتار نکنيد چنانچه امروز رفتار ميشود.
لا تُخرِجُوهُن‌َّ مِن بُيُوتِهِن‌َّ تا مادامي که در عده هستند حکم زوجيت دارند و لذا زوج ميتواند رجوع کند و همچنين در طلاق خلع اگر زوجه رجوع ببذل کرد زوج نيز ميتواند رجوع کند، و پس از انقضاء عده ميتواند بعقد جديد ازدواج کند مگر سه طلاقه شود که محلل لازم دارد که با ديگري ازدواج کند و مواقعه کند و طلاق دهد و عده او منقضي شود زوج اول ميتواند بعقد جديد ازدواج کند، پس در زمان عده نفقه واجب است، و اگر احد زوجين وفات کردند ميراث يکديگر را ميبرند، و نبايد او را در زمان عده اخراج کرد از منزل و همچنين.
وَ لا يَخرُجن‌َ بر زن هم حرام است از خانه شوهر خارج شود تا در عده هست.
إِلّا أَن يَأتِين‌َ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ استثناء بجمله اول است که لا تُخرِجُوهُن‌َّ باشد و در معني فاحشه اخبار مختلف است در بعضي بزنا تعبير کردند که موجب حد است و حد او هم قتل است چون زنا محصنه است، و بعض اخبار تفسير بمساحقه کردند که حدش جلد است، و بعض اخبار تفسير بسوء خلق و اذيت باهل خانه باشد و ميتوان گفت که تمام آنها مصاديق فاحشه باشد لکن بايد مبينه باشد که نزد حاکم شرع باقامه شهود يا اقرار طرف يا لعان ثابت شود.
وَ تِلک‌َ حُدُودُ اللّه‌ِ حد بمعني اندازه است که نبايد از آن تجاوز کرد و زيادتي
جلد 17 - صفحه 52
بر او افزود و نبايد کوتاهي کرد و نقصان نمود، تمام احکام الهي و دستورات او محدود است حتي مثل عبادات مثلا نماز چهار رکعت نه پنج بايد کرد و نه سه، در هر رکعتي يک رکوع دو سجده نه بيش نه کم، و هکذا صوم از طلوع فجر تا مغرب شرعي مازادش و نقصانش بقصد صوم بدعت است و غير اينها.
وَ مَن يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّه‌ِ فَقَد ظَلَم‌َ نَفسَه‌ُ يا موجب کفر و ارتداد ميشود يا فسق و فجور، و بالجملة استحقاق عذاب دارد بخود ظلم کرده.
لا تَدرِي لَعَل‌َّ اللّه‌َ يُحدِث‌ُ بَعدَ ذلِک‌َ أَمراً که خداوند القاء محبت کند در قلوب طرفين يا رجوع کند در عده يا پس از انقضاء عده عقد جديد کند در طلقه اولي و ثانيه و اما در ثالثه پس از انقضاء عده احتياج به محلل دارد چنانچه ذکر شد.
(تنبيه): بعض امور است که موجب فسخ نکاح ميشود و احتياج بطلاق ندارد مثل موت که پس از انقضاء عده وفات ميتواند بغير ازدواج کند مگر زوجات نبي (ص)، و مثل ارتداد که ديگر بر هم حرام ميشوند و نکاح فسخ ميشود و مثل بعض عيوب مثل جنون جذام برص عمي قرن عنين و غير اينها و از اينکه جهت در قصه يوسف و زليخا گفتند: حضرت يوسف ميتوانست نزد زليخا رود بنحو مشروع زيرا عزيز عنين بود زليخا فسخ ميکرد و غير مدخوله بود عده نداشت و يوسف او را تزويج ميکرد لکن بد نامي داشت، و بعض امور باعث عدم جواز نکاح ميشود مثل نکاح مسلم با کافره يا بالعکس، و مثل وطي غلام که حرام ميشود بر واطي مادر و خواهر و دختر موطوء، و مثل ارضاع جده فرزند دختر خود را که آن دختر بر شوهرش حرام ميشود و موارد ديگر و تفصيل اينکه احکام در کتب فقهيه و رسائل عمليه است.