اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِذا بَلَغن‌َ أَجَلَهُن‌َّ فَأَمسِکُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ أَو فارِقُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ وَ أَشهِدُوا ذَوَي عَدل‌ٍ مِنکُم وَ أَقِيمُوا الشَّهادَةَ لِلّه‌ِ ذلِکُم يُوعَظُ بِه‌ِ مَن کان‌َ يُؤمِن‌ُ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ وَ مَن يَتَّق‌ِ اللّه‌َ يَجعَل لَه‌ُ مَخرَجاً «2»
پس زماني که رسيد اجل آنها يعني منقضي شد مدت عده پس اگر ميخواهيد آنها را نگهداريد يعني بعقد جديد نکاح کنيد بمعروف با مهرباني و مهريه مرضيه
جلد 17 - صفحه 53
او باشد يا ميخواهيد مفارقت کنيد آنهم با زبان خوش و احسان بانها آنها را رها کنيد و شاهد بگيريد دو نفر عادل از اهل ايمان هم عقيده با شما و اقامه کنيد شهادت خود را قربة الي اللّه اينکه است که خداوند شما را موعظه ميفرمايد کسي را که ايمان بخدا و روز جزا داشته باشد و کسي که پرهيزگار باشد از مخالفت اوامر الهي خداوند قرار ميدهد براي او مخرج از هر نوع گرفتاري و روزي ميدهد او را از راهي که گمان نميکرد.
فَإِذا بَلَغن‌َ أَجَلَهُن‌َّ بعض مفسرين گفتند مراد قرب أجل است که هنوز منقضي نشده مدت عده که حق رجوع براي زوج باقي است و مراد از:
فَأَمسِکُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ رجوع است زيرا پس از انقضاء عده اختيار با زوجه است زوج حق امساک ندارد لکن اينکه قول از جهاتي باطل است زيرا با:
أَو فارِقُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ نميسازد بلکه مراد بعقد جديد است که پس از بلوغ أجل با رضاي طرفين ثانيا عقد کنند و مراد بمعروف مهر جديد است که نگويد همان مهر اولي کافي است. و اما در رجوع در ايام عده همان مهر اولي کافي است زوجه حق مطالبه ما زاد از او را ندارد و همچنين کسوت که در عقد جديد حق مطالبه کسوت دارد آن کسوت که قبلا داده ملک زوجه شده مربوط بزوج نيست بخلاف رجوع، و مراد از (أَو فارِقُوهُن‌َّ بِمَعرُوف‌ٍ) اينکه که مهريه که قرار دادند بالتمام و کمال بايد باو داد و کسوت که باو داده حق مطالبه از او ندارد بلکه احسان باو بکند و با زبان خوش و عذر خواهي مفارقت کند.
وَ أَشهِدُوا ذَوَي عَدل‌ٍ مِنکُم راجع بطلاق است که حضور عدلين لازم است و شرط است حتي سؤال کردند که: عدل واحد و امرأتين کافي است! فرمودند: در طلاق شهادت نساء اثر ندارد، و بعضي گفتند: مراد در رجوع و عقد جديد است قبل از انقضاء عده و پس از انقضاء، و امر استحبابي است براي رفع تهمت و کلمه (منکم) يعني از مؤمنين غير مؤمن و لو کان عدلا في مذهبه کفايت نميکند بلکه صدق عادل بر کسي که ايمان ندارد مشکل است.
جلد 17 - صفحه 54
وَ أَقِيمُوا الشَّهادَةَ لِلّه‌ِ شهود ملاحظه طرفين زوج يا زوجه را بواسطه خويشاوندي يا دوستي نکنند و بر خلاف واقع شهادت ندهند شهادت آنها للّه و في اللّه و قربة الي اللّه بر طبق حق و واقع شهادت دهند.
ذلِکُم يُوعَظُ بِه‌ِ اينکه نحو متعظ ميشوند کساني که:
مَن کان‌َ يُؤمِن‌ُ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ زيرا کسي که ايمان بخدا ندارد به هيچ موعظه متعظ نميشود و کسي که ايمان بآخرت ندارد از شهادت دروغ پروا ندارد.
وَ مَن يَتَّق‌ِ اللّه‌َ يَجعَل لَه‌ُ مَخرَجاً در هيچ همي و غمي و بلائي و مصيبتي در نميماند و راه نجات خداوند بر او قرار ميدهد و از هموم و غموم بيرون ميرود شرطش تقواي از مخالفت امر الهي و عمل بدستورات اوست.