در تفاسير، براى آيات پنجم تا هشتم سوره منافقون، شأن نزول مفصّلى آمده است که آن را به طور خلاصه نقل مى‌کنيم: بعد از جنگ بنى المصطلق که در سال ششم هجرى اتّفاق افتاد، هنگام بازگشت به مدينه، ميان دو نفر از مسلمانان که يکى از مهاجران و ديگرى از انصار بود، بر سر آب‌گيرى از چاه نزاع شد و هر يک براى غلبه بر ديگرى از دوستان خود کمک خواست. عبداللّه بن ابَى که سر کرده منافقان بود به کمک مرد انصارى شتافت و گفت: ما مهاجران را مسکن و مال داديم، ولى حالا در برابر ما مى‌ايستند. اگر به مدينه برگرديم، عزيزان، ذليل‌ها را بيرون خواهند کرد.
زيدبن ارقم که جوانى نورسته بود، اين گفته را به پيامبر گزارش داد. حضرت، عبداللّه بن ابَى را احضار کرد ولى او انکار نمود. انصار گفتند: چرا به خاطر گزارش يک نوجوان، بزرگ ما، عبداللّه توبيخ شود؟
پيامبر فرمان حرکت داد و اجازه دستور استراحت نداد تا مردم فرصت و فراغتى براى ادامه حرف‌ها نداشته باشند، هنگامى که به مدينه رسيدند فرزند عبداللّه بن ابَىّ که از مؤمنان واقعى بود، راه را بر پدر بست و گفت: آيا تو عزيزترين مدينه‌اى و مى‌خواهى پيامبر را خارج
جلد 10 - صفحه 60
کنى؟ هرگز نمى‌گذارم وارد شوى، مگر آنکه پيامبر اکرم اجازه دهد.
مسئله را به پيامبر گزارش دادند و حضرت اجازه ورود او را به مدينه داد، عبداللّه که خود را عزيز مى‌پنداشت، ذليل شد و از شدت خجالت در خانه ماند تا آنکه مرد و هرگاه به او گفته مى‌شد بيا نزد پيامبر برويم و عذرخواهى کن، او سرپيچى مى‌کرد.
امام صادق عليه السلام فرمود: خداوند امور مسلمانان را به خودشان واگذارده ولى اجازه ذليل کردن خود را به آنان نداده است: «و لم يفوض اليه ان يکون ذليلا» «1»، سپس آيه «وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ» را تلاوت فرمود.
در حديث مى‌خوانيم که پرسيدند: چگونه مؤمن خود را ذليل مى‌کند؟ امام صادق عليه السلام فرمود: «يتعرض لما لا يطيق» و «يدخل فيما يعتذر منه» «2» در کارى که توان انجامش را ندارد و از انجامش معذور است وارد مى‌شود.
در عبارت «وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ»، چون «لِلَّهِ» مقدم بر «الْعِزَّةُ» شده است، انحصار استفاده مى‌شود، يعنى عزّت واقعى مخصوص خداست.
عزّت خداوند، ذاتى اوست و عزّت پيامبر، به دليل عنايات ويژه خداوند به او و عزّت مؤمنان، به خاطر وعده الهى بر نصرت و پيروزى نهايى آنان است. «3»