تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ مَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ «6» عَسَى اللَّهُ أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَکُمْ وَ بَيْنَ الَّذِينَ عادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً وَ اللَّهُ قَدِيرٌ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ «7» لا يَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوکُمْ فِي الدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِيارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ «8» إِنَّما يَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قاتَلُوکُمْ فِي الدِّينِ وَ أَخْرَجُوکُمْ مِنْ دِيارِکُمْ وَ ظاهَرُوا عَلى إِخْراجِکُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ «9»
ترجمه
بتحقيق باشد براى شما در ايشان اقتدائى نيکو براى کسيکه
جلد 5 صفحه 187
اميدوار ميباشد بخدا و روز بازپسين و هر که روى گرداند پس همانا خدا او است بى‌نياز ستوده
اميد است آنکه خدا قرار دهد ميان شما و آنانکه دشمن داشتيد از ايشان دوستى را و خدا توانا است و خدا آمرزنده مهربان است
نهى نميکند شما را خدا از آنانکه کارزار نکردند با شما در دين و بيرون نکردند شما را از خانه‌هاتان که نيکى کنيد بآنان و بعدالت رفتار کنيد با آنها همانا خدا دوست ميدارد عدالت کنندگان را
جز اين نيست که نهى ميکند شما را خدا از آنان که کارزار کردند با شما در دين و بيرون کردند شما را از خانه‌هاتان و هم پشت شدند بر بيرون کردن شما که دوست داريدشان و هر که دوست بدارد آنها را پس آن گروه آنانند ستمکاران.
تفسير
خداوند متعال براى تأکيد حسن تأسى و اقتداء بحضرت ابراهيم و پيروان او در معادات با کفّار و اشعار بآن که اين از لوازم ايمان بخدا و روز جزا است خوبى اين تبعيّت را براى مسلمانان با قسم تکرار فرموده و تذکر داده که اين تأسى نافع بحال خودتان است و خدا بى‌نياز از خلق و افعال آنها ميباشد و اميد است در آتيه نزديکى که فتح مکّه پيش آمد کند کفّار آنجا بشرف اسلام مشرّف شوند و اقارب و ارحام شما از جمله آنها باشند و اين عداوت مبدّل بمودّت گردد چون خداوند قادر است و وعده نصرت بمسلمانان داده و البته از گناهان گذشته شما راجع بمودّت با کفّار بمقتضاى مغفرت و رحمت خود خواهد گذشت در صورتى که از کرده سابق پشيمان و عازم بر اداء وظيفه خودتان در آتيه بوده باشيد و ظاهرا بعد از اين آيات مسلمانان تصور نموده باشند که بايد با کفار معادات نمايند اگر چه با مسلمانان معاهده نموده باشند بر ترک تعرّض و بى‌طرف بودن لذا خداوند فرموده کفاريکه با شما مقاتلت و معاندت ننموده‌اند اگر بآنها احسانى کنيد براى تأليف قلوبشان باسلام و بعدالت با آنها سلوک نمائيد مانعى ندارد بلکه خوب است چون خداوند نيکوکاران و عدالت شعاران را دوست دارد آنچه ممنوع است مودت و دوستى و اعانت و مساعدت با کسانى است که کفار حربى هستند و سابقه سوء با شما دارند از قبيل مشرکين مکّه که موالات و دوستى با آنها ظلم و تجاوز از حق و
جلد 5 صفحه 188
بيجا و بى‌مورد است و ظاهرا أن تبرّوهم و تقسطوا اليهم بدل اشتمال است از الّذين لم يقاتلوکم و أن تولّوهم بدل است از الّذين قاتلوکم في الدّين و حقيقت ظلم وضع شى‌ء است در غير موضع خود مانند وضع دوستى بجاى دشمنى که بعضى از مسلمانان با مشرکين مکّه مينمودند.