اين آيه در ادامه آيه قبل، منافقان را به شيطان تشبيه کرده است که همواره به مردم وعده
جلد 9 - صفحه 557
مى‌دهد، ولى وعده‌هايش جز فريب نيست. چه بسيارند افراد و حکومت‌هاى شيطان صفت که وعده‌هايى به وابستگان خود مى‌دهند، ولى روز خطر آنان را به حال خود رها مى‌کنند.
ابن عباس در ذيل اين آيات، اين ماجرا را نقل مى‌کند:
در بنى‌اسرائيل، عابدى بود به نام برصيصا که سال‌ها عبادت مى‌کرد و مشهور شد و مردم بيماران خود را براى شفا و درمان نزد او مى‌آوردند. تا اين که روزى زنى از اشراف را نزد او آوردند، شيطان او را وسوسه کرد و او به آن زن تجاوز کرد. سپس او را کشت و در بيابان دفن کرد. برادران زن فهميدند و مسئله شايع شد و عابد از موقعيّت خود سرنگون گشت. حاکم وقت او را احضار و او به گناه خود اقرار کرد و حکم صادر شد که به دار آويخته شود. در اين هنگام شيطان نزد او مجسّم شد که وسوسه من تو را به اين روز انداخت، اگر به من سجده کنى تو را آزاد مى‌سازم. عابد گفت: توان سجده ندارم، شيطان گفت: با اشاره ابرو به من سجده کن، او چنين کرد و به کلى دين خود را از دست داد و سرانجام نيز کشته شد. «1»
شيطان، هر کس را به گونه‌اى گمراه و از راه به دور مى‌کند:
عابد بنى‌اسرائيل از راه عبادتش به گناه گرفتار مى‌شود.
قارون به علم و مديريّتش مغرور مى‌شود. «عَلى عِلْمٍ عِنْدِي» «2»
بلعم‌باعورا با داشتن اسم اعظم به سراغ هوس‌هاى خود مى‌رود. «آتَيْناهُ آياتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها» «3»
سامرى به علم و هنر خود مغرور مى‌شود. «بَصُرْتُ بِما لَمْ يَبْصُرُوا» «4»
يکى به مال و ثروتش مغرور مى‌شود. «فَلَمَّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ» «5»
ديگرى به فرزندان پسر. «وَ بَنِينَ شُهُوداً» «6»
ديگرى به حکومت. «أَ لَيْسَ لِي مُلْکُ مِصْرَ» «7»
و ديگرى به تجهيزات و برج و بارو. «جابُوا الصَّخْرَ بِالْوادِ» «8»، «تَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً» «9»
«1». تفاسير مجمع البيان، قرطبى و روح البيان.
«2». قصص، 78.
«3». اعراف، 175.
«4». طه، 96.
«5». توبه، 76.
«6». مدثر، 13.
«7». زخرف، 51.
«8». فجر، 9.
«9». شعراء، 149.
جلد 9 - صفحه 558
شباهت‌هاى منافقان با شيطان
1. هر دو دشمن انسان هستند: «إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ»* «1»، «هُمُ الْعَدُوُّ» «2»
2. هر دو مردم را به فحشا و منکر مى‌خوانند: «يَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشاءِ» «3»، «يَأْمُرُونَ بِالْمُنْکَرِ» «4»
3. از هر دو بايد دور شد: «وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ»* «5»، «فَاحْذَرُوهُمْ» «6»
4. هر دو چند چهره و ظاهر فريبند: کَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اکْفُرْ ... قالَ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِنْکَ، «وَ إِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَکُمْ» «7»
5. هر دو با شعار خيرخواهى، اغفال مى‌کنند: «هَلْ أَدُلُّکَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ» «8»، «قالُوا إِنَّما نَحْنُ مُصْلِحُونَ» «9»
6. جايگاه هردو دوزخ است: «أَنَّهُما فِي النَّارِ» «10»، «إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْکِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ» «11»