اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَو أَنزَلنا هذَا القُرآن‌َ عَلي جَبَل‌ٍ لَرَأَيتَه‌ُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِن خَشيَةِ اللّه‌ِ وَ تِلک‌َ الأَمثال‌ُ نَضرِبُها لِلنّاس‌ِ لَعَلَّهُم يَتَفَکَّرُون‌َ «21»
اگر بر فرض محال ما نازل مي‌کرديم اينکه قرآن مجيد را بر کوه سنگ خاره هر آينه خاشع ميشد و از هم مي‌پاشيد از ترس خدا و اينکه مثلها را ما مي‌زنيم براي ناس باشد آنها بفکر بيفتند و تفکّر کنند لکن قلب آنها از سنگ سختر است و ابدا بخود نمي‌آيند.
لَو أَنزَلنا هذَا القُرآن‌َ عَلي جَبَل‌ٍ ذکر جبل از باب مثال است چون سنگ در نظر انسان سخت‌ترين اشياء است و الّا آسمانها و زمين طاقت عذاب الهي را ندارند، چنانچه امير المؤمنين (ع) در دعاء کميل مي‌فرمايد:
(فکيف احتمالي لبلاء الاخرة و جليل وقوع المکاره فيها و هو بلاء تطول مدّته و يدوم مقامه و لا يخفف عن اهله لانّه لا يکون الّا عن غضبک و انتقامک و سخطک و هذا ما لا تقوم له السّماوات
جلد 16 - صفحه 483
و الارض الدّعاء
و مکرر گفته شده که تمام موجودات شعور و ادراک دارند. مي‌فرمايد:
اگر اينکه تهديدات و انذارها که در قرآن مجيد بر انسان در مخالفت اوامر الهي بيان شده و تکليفات مقرر گشته بر کوه‌ها بيان ميشد و جعل فرموده بوديم.
لَرَأَيتَه‌ُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً تصدّع از هم پاشيده شده و متفرق گشته، چنانچه مي‌گويند صدع الزجاجة يعني شکسته شد که ديگر قابل التيام نيست اشاره به اينکه کوه از هم پاشيده مي‌شود از خوف الهي و اينکه قلوب قاسيه هيچ متأثر نمي‌شوند چنانچه مي‌فرمايد: ثُم‌َّ قَسَت قُلُوبُکُم مِن بَعدِ ذلِک‌َ فَهِي‌َ کَالحِجارَةِ أَو أَشَدُّ قَسوَةً الي قوله وَ إِن‌َّ مِنها لَما يَهبِطُ مِن خَشيَةِ اللّه‌ِ بقره آيه 69.
مِن خَشيَةِ اللّه‌ِ از خوف سخط و غضب و عذاب الهي که سر تا سر قرآن انذار مي‌کند و خبر مي‌دهد.
و تلک الامثال نضربها للناس لعلهم يتفکرون بايد تفکر کنند و بخود بيايند که فرمود:
تفکر ساعة خير من عبادة سنة
تفکر مقابل غفلت است تمام سعادات در اثر تفکر است و تمام مفاسد در اثر غفلت است.