اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
هُوَ اللّه‌ُ الَّذِي لا إِله‌َ إِلاّ هُوَ عالِم‌ُ الغَيب‌ِ وَ الشَّهادَةِ هُوَ الرَّحمن‌ُ الرَّحِيم‌ُ «22»
او است خدايي که نيست الهي مگر او عالم غيب و شهود است، او است رحمن و رحيم.
هُوَ اللّه‌ُ الَّذِي لا إِله‌َ إِلّا هُوَ مفاد کلمه توحيد لا إِله‌َ إِلَّا اللّه‌ُ که تعبير بکلمه طيّبه و کلمه اخلاص مي‌کنند. و گفتيم: اينکه کلمه شريفه سه دلالت دارد مطابقي التزامي اقتضايي. امّا مطابقي: توحيد عبادتي است که الوهيّت مختص‌ّ بذات مقدّس او است در مقابل مشرکين که آلهة بر خود قرار دادند و عبادت آنها را مي‌کنند و مي‌پرستند مثل اصنام شمس قمر آتش ملک و جن‌ّ و انس و شجر و اشباه اينها. اما التزامي: لازمه توحيد عبادتي سائر اقسام توحيد است ذاتي صفتي افعالي نظري.
اما اقتضايي: اينکه آنچه فرموده بايد اطاعت کرد از ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و نصب خليفه و اعتقاد بمعاد و عدل چنانچه در حديث سلسلة الذهب
جلد 16 - صفحه 484
جزء شرائط توحيد قرار داده و فرمود:
و انا من شروطها.
عالِم‌ُ الغَيب‌ِ وَ الشَّهادَةِ چيزي بر او مستور نيست که معني غير متناهي و غير محدود است حتي تعبير بکل‌ّ شي‌ء از ضيق عبارت است زيرا اشياء محدود هستند و علم غير محدود.
هُوَ الرَّحمن‌ُ الرَّحِيم‌ُ رحمتش هم دوام و ثبات دارد و تمام شدني نيست و هم عموم دارد سرتاسر اشياء را فرو گرفته.