تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَکُمْ وَ يُکَفِّرُ عَنْکُمْ مِنْ سَيِّئاتِکُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (271)
ترجمه
اگر آشکار کنيد صدقات را پس خوب کارى است و اگر پنهان کنيد آنرا و بدهيد آن را بفقيران پس آن بهتر است براى شما و محو ميکند از شما گناهان شما را و خدا بآنچه مى‌کنيد آگاه است..
تفسير
در کافى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که اخفاء در غير زکوة است و زکوة را بايد آشکار پرداخت و نيز از آنحضرت نقل شده است که در کليه واجبات آشکار بجا آوردن افضل از پنهان نمودن است و در مستحبات امر بعکس است يعنى پنهان افضل از آشکار است و اگر کسى زکوة مال خود را بدوش بکشد و ميان فقرا قسمت نمايد آشکارا کار بسيار خوبى کرده است و از حضرت باقر (ع) نقل نموده که مراد از ابداء در آيه شريفه زکوة واجبه است و مراد از اخفاء نافله است و سيره مرضيه اصحاب ابداء فرائض و اخفاء نوافل بوده است و از پيغمبر (ص) روايت شده است که صدقه پنهانى فرو مى‌نشاند غضب خدا را و دفع ميکند گناه را چنانچه آب فرو مى‌نشاند آتش را و دفع ميکند هفتاد نوع از بلا را و نيز از آنحضرت روايت شده است که هفت کس در سايه الهى باشند در روز که هيچ سايه نباشد امام عادل و جوانيکه صرف کند جوانى خود را در عبادت خدا و مرديکه دل او متوجه بمسجد باشد تا برگردد در آن و دو کس را که با يکديگر دوستى کنند در راه خدا و مجتمع و متفرق شوند در آن راه و مرديکه زنى صاحب جاه و جمال او را بخود دعوت کند و او براى ترس از خدا اجابت ننمايد و مرديکه صدقه دهد و آنرا مخفى نمايد بر وجهيکه اگر با دست چپ داده باشد دست راست او نداند و مرديکه در خلوت ياد خدا کند بطوريکه اشک از ديده او جارى شود و از ابن عباس نقل شده است که صدقه سرّ در مستحب افضل است از آشکار بهفتاد درجه و صدقه آشکار در واجب افضل است از سر به بيست و پنج مرتبه تحقيق جامع ظاهر آيه شريفه آنستکه اخفاء صدقات چه واجب باشد چه مستحب افضل از اظهار است و ظاهر اکثر اخبار آنستکه افضليت اخفاء اختصاص به
جلد 1 صفحه 348
صدقات مستحبه دارد و در صدقات واجبه مخصوصا زکوة اظهار افضل است بنابراين ممکن است مراد از صدقات در آيه شريفه صدقات مستحبه باشد بقرينه ذيل آيه شريفه چون معمولا در صدر اسلام آنرا خودشان بفقراء ميدادند و زکوة واجب را به پيغمبر يا امام مى‌پرداختند و ممکن است ابداء در صدر آيه در مقابل اخفاء باشد تا دلالت کند بر افضليت اظهار بر اخفاء صدقات احيانا چنانچه اخفاء در ذيل آيه در مقابل اظهار است و متعقب شده است بايتاء آن بفقرا تا اشاره باشد بافضليت اخفاء از اظهار در صدقات مستحبه و بنابر اين مفاد آيه شريفه منطبق با روايات است و ممکن است گفته شود که از براى هر يک از اخفاء و اظهار ثمرات و مصالحى است که بايد در مورد خود رعايت شود و مناط افضليت وجود آنها است از آن جمله مصلحت اظهار آنستکه موجب رغبت مردم باداء زکوة ميشود و آنهائيکه ادا نمى‌کنند سرشکسته و احيانا ناچار بادا ميشوند و کفار فقير رغبت بدين اسلام مينمايند و کسانيکه متمولند و در ظاهر اداء زکوة نمى‌کنند مورد تهمت منع زکوة نميشوند و عظمت اسلام و شعائر آن آشکار ميشود و مصلحت اخفاء خلوص عمل از ريا و سمعه و رفع مذلت از فقير و احفظيت انفاق از تعقب بمنت و آزار و امثال اينها است و چون مصالح اظهار غالبا در واجبات و ثمرات اخفاء بيشتر در مستحبات است حکم با فضيلت اظهار در واجبات و اخفاء در مستحبات شده است و نسبت بموارد و اشخاص مختلف ميشود و اللّه اعلم و فاعل يکفّر لفظ جلاله است که چون معلوم بوده حذف شده است و بعضى نکفر بصيغه متکلم قرائت نموده‌اند و بر هر تقدير دلالت دارد بر آنکه خداوند گناهان را بواسطه صدقه از صفحه نفس انسانى پاک مى‌کند و ممکن است فاعل يکفر اخفاء صدقه باشد تا دلالت داشته باشد بر آنکه ستر صدقه موجب ستر ذنوب و کفاره معاصى است و در هر حال دلالت دارد بر آنکه نفس انسانى بواسطه معصيت مصور بصورتى ميشود که قابل محو و اثبات است و مؤکد ادله داله بر صور برزخيه است و لفظ من در سيئات يا براى تبعيض و اشاره بحقوق اللّه است که خداوند از آنها مى‌گذرد يا زائده است و مراد جميع معاصى است و خداوند خبير است باعمال بندگان و ميداند بچه غرض انفاق مينمايند و براى چه ابداء و اخفاء ميکنند.