اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِذا رُجَّت‌ِ الأَرض‌ُ رَجًّا «4» وَ بُسَّت‌ِ الجِبال‌ُ بَسًّا «5» فَکانَت هَباءً مُنبَثًّا «6»
يکي از آثار قيامت.
إِذا رُجَّت‌ِ الأَرض‌ُ رَجًّا رج‌ّ بمعني اضطراب و تزلزل و انقلاب است چنانچه ميفرمايد: إِذا زُلزِلَت‌ِ الأَرض‌ُ زِلزالَها زلزال آيه 1 و ميفرمايد: يَوم‌َ تُبَدَّل‌ُ الأَرض‌ُ غَيرَ الأَرض‌ِ حجر آيه 49 که زمين تکان مي‌خورد و آنچه روي زمين است از هم مي‌پاشد چنانچه گفتند قلب بسا اضطراب پيدا مي‌کند بين صدر و حنجره مي‌گويند رج القلب رجا.
وَ بُسَّت‌ِ الجِبال‌ُ بَسًّا ديگر از آثار قيامت کوه‌ها از هم پاشيده مي‌شود مثل آرد و سويق يعني ريز ريز مي‌شود که ميفرمايد وَ تَکُون‌ُ الجِبال‌ُ کَالعِهن‌ِ
جلد 16 - صفحه 394
معارج آيه 9 و عهن پنبه زده شده است.
فَکانَت هَباءً مُنبَثًّا هباء بخاريست که از آب بر خواسته مي‌شود و گردي که از زمين و دودي که از آتش برداشته مي‌شود و در هوا پراکنده مي‌شود و از بين مي‌رود کوه‌ها اينکه نحوه مي‌شود و خداوند در جاي ديگر اعمال اهل خلاف را از عبادات آنها تشبيه باين ميفرمايد که ميفرمايد: وَ قَدِمنا إِلي ما عَمِلُوا مِن عَمَل‌ٍ فَجَعَلناه‌ُ هَباءً مَنثُوراً فرقان آيه 25 و در حديث معتبر از حضرت باقر (ع) است
(قال يبعث اللّه يوم القيامة قوما بين ايديهم نور کالقباطي ثم يقال له کن هباء منثورا ثم‌ّ قال يا أبا حمزه انّهم کانوا يصومون و يصلون و لکن اذا عرض لهم شي‌ء من الحرام أخذوه و اذا ذکر لهم من فضل امير المؤمنين انکروه)
(اقول) آثار قيامت و علامات آن بسيار است که در آيات شريفه بيان فرموده مثل إِذَا الشَّمس‌ُ کُوِّرَت وَ إِذَا النُّجُوم‌ُ انکَدَرَت وَ إِذَا الجِبال‌ُ سُيِّرَت وَ إِذَا العِشارُ عُطِّلَت وَ إِذَا الوُحُوش‌ُ حُشِرَت وَ إِذَا البِحارُ سُجِّرَت وَ إِذَا النُّفُوس‌ُ زُوِّجَت وَ إِذَا المَوؤُدَةُ سُئِلَت بِأَي‌ِّ ذَنب‌ٍ قُتِلَت وَ إِذَا الصُّحُف‌ُ نُشِرَت وَ إِذَا السَّماءُ کُشِطَت وَ إِذَا الجَحِيم‌ُ سُعِّرَت وَ إِذَا الجَنَّةُ أُزلِفَت تکوير آيه 1 الي 12 إِذَا السَّماءُ انفَطَرَت وَ إِذَا الکَواکِب‌ُ انتَثَرَت وَ إِذَا البِحارُ فُجِّرَت وَ إِذَا القُبُورُ بُعثِرَت انفطار آيه 1 الي 4 و غير اينها از آيات و بالجمله عالم عالم ديگري مي‌شود و انقلاب کلّي در عالم ايجاد مي‌شود