تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ أَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ (41) فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ (42) وَ ظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ (43) لا بارِدٍ وَ لا کَرِيمٍ (44) إِنَّهُمْ کانُوا قَبْلَ ذلِکَ مُتْرَفِينَ (45)
وَ کانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ (46) وَ کانُوا يَقُولُونَ أَ إِذا مِتْنا وَ کُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ (47) أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ (48) قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ (49) لَمَجْمُوعُونَ إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (50)
ثُمَّ إِنَّکُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُکَذِّبُونَ (51) لَآکِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ (52) فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ (53) فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ (54) فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ (55)
هذا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ (56)
جلد 5 صفحه 131
ترجمه
و ياران جانب چپ چيست حال ياران جانب چپ
در باد گرم سوزان و آب جوشان هستند
و در سايه‌اى از دود بسيار سياه
که نه سرد است و نه پسنديده
همانا آنها بودند پيش از اين بناز و نعمت پرورده‌شدگان
و بودند که اصرار مى‌ورزيدند بر گناه بزرگ
و بودند که ميگفتند آيا وقتى که مرديم و گشتيم خاک و استخوانها آيا همانا ما بر انگيخته شدگانيم
و آيا پدران پيشين ما
بگو همانا پيشينيان و پسينيان
هر آينه جمع‌شدگانند تا وقت روز معيّنى
پس همانا شما اى گمراهان تکذيب کنندگان
هر آينه خورندگانيد از درختى از زقوم
پس پر کنند گانيد از آن شکمها را
پس آشامندگانيد روى آن از آب جوشان
پس نوشندگانيد مانند نوشيدن شتران عطشان
اينست تشريفات ورودى آنها روز قيامت.
تفسير
اصحاب شمال که صاحبان شئامت و شقاوتند و در آيات اوليّه اين سوره بيان شد جاى تعجّب است از حال آنها که در باد سام مولود از حرارت آتش جهنم که در نهايت سوزندگى و نافذ در مسامات بدن است جاى دارند و آب جوشى که بر سر آنها ريخته ميشود بر آنها احاطه مينمايد و سايه‌اى از تراکم دودهاى بسيار سياه جهنم بر سر آنها افکنده شده که نه برودت و خنکى دارد و نه خوبى ديگر جز عفونت و اينها کسانى هستند که خداوند نعمت خود را از آنها دريغ نفرموده بود و در دنيا بعيش و عشرت مشغول بودند و لذا از ياد خدا و انجام وظايف بندگى خودشان غافل و بپرورش بدن خاکى دلخوش و مايل گشتند و پى در پى مرتکب معاصى کبيره شدند و توبه ننمودند و گفته‌اند مراد از حنث عظيم شرک است و حنث بر گناه اطلاق ميشود و بنظر حقير حنث همان خلف عهد ازلى الهى است که بايد بنى آدم معصيت خدا و عبادت شيطان را ننمايند و آن هر چه باشد بزرگ است و لذا خداوند فرموده آنها در دنيا بطور تعجب ميگفتند آيا وقتى که ما مرديم و خاک شديم و از ما جز استخوان پوسيده‌ئى باقى نماند دو مرتبه زنده ميشويم و بالاتر از اين آيا پدران ما که سالهاى دراز است که مرده‌اند و چيزى از
جلد 5 صفحه 132
آنها باقى نمانده زنده ميشوند بگو اى پيغمبر در جواب اين مردم نفهم بى‌فکر بلى تمام مردم دنيا از اوّلين تا آخرين را خدا براى روز معيّنى که قيامت کبرى باشد جمع ميفرمايد و همه را زنده ميکند و در پيشگاه خود حاضر ميسازد پس شما گمراهانى که تکذيب نموديد انبيا و اوصيا و علما را از شدّت گرسنگى از ميوه تلخ بد بوى درخت زقوم که در سوره الصّافات بيان شد ميخوريد و شکمهاى خودتان را پر ميکنيد پس عطش بر شما غلبه ميکند و مجبور ميشويد روى آن آب داغ جهنّمى را مانند شترانى که از آب خوردن سير نميشوند بخوريد و اين بمنزله تشريفات ورودى ميهمان است که براى آنها در اوّل وقت جزاء تهيّه شده و تقديم ميشود عذابهاى گوناگون آنها را بعد از استقرار در جهنّم خدا ميداند که چيست و بنابراين کلام مبنى بر طعن و استهزاء آنها است و بعضى گفته‌اند نزل چيزى است که صاحبش بر آن وارد ميشود و قمى ره نقل فرموده که اين ثواب آنها است در روز مجازات.