تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) نَحْنُ خَلَقْناکُمْ فَلَوْ لا تُصَدِّقُونَ (57) أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ (58) أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ (59) نَحْنُ قَدَّرْنا بَيْنَکُمُ الْمَوْتَ وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ (60) عَلى‌ أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثالَکُمْ وَ نُنْشِئَکُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ (61) وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى‌ فَلَوْ لا تَذَکَّرُونَ (62) أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ (63) أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ (64) لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً فَظَلْتُمْ تَفَکَّهُونَ (65) إِنَّا لَمُغْرَمُونَ (66) بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ (67) أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ (68) أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ (69) لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً فَلَوْ لا تَشْکُرُونَ (70) أَ فَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ (71) أَ أَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ (72) نَحْنُ جَعَلْناها تَذْکِرَةً وَ مَتاعاً لِلْمُقْوِينَ (73) فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِيمِ (74) ترجمه‌ ما آفريديم شما را پس چرا تصديق نميکنيد بگوئيد بدانم آنچه را که ميريزيد در رحمها آيا شما مى‌آفرينيد آنرا يا ما آفريننده آنيم‌ ما مقدّر و مقرّر نموديم ميان شما مرگ را و نيستيم ما عاجزشدگان‌ از آنکه بدل نمائيم شما را بأمثال خودتان و ايجاد کنيم شما را در آفرينشى که نميدانيد و بتحقيق دانستيد آفرينش نخستين را پس چرا ياد نميکنيد بگوئيد بدانم آنچه را که کشت ميکنيد آيا شما ميرويانيد آنرا يا ما روياننده‌ايم‌ اگر بخواهيم هر آينه ميگردانيم آنرا خشک و خورد پس در روز ذکر آنرا مکرّر نمائيد همانا ما ضرر کشيده و خسارت‌ جلد 5 صفحه 133 زدگانيم‌ بلکه ما بى‌بهرگانيم‌ بگوئيد بدانم آبى را که مينوشيد آيا شما فرو ريخته‌ايد آنرا از ابر يا مائيم فرو ريزندگان‌ اگر بخواهيم ميگردانيم آنرا تلخ و شور پس چرا شکر نميکنيد آيا ديديد آتشى را که بيرون ميآوريد آيا شما آفريديد درختش را يا ما آفرينندگانيم‌ ما قرار داديم آنرا موجب تذکرى و مايه برخوردارى براى محتاجان‌ پس تسبيح گوى بنام پروردگارت که بزرگ است. تفسير خداوند سبحان بعد از نقل انکار منکرين معاد در آيات سابقه اثبات فرموده است آنرا به بيانات مختلفه شگفت‌آورى که حقّا الزام‌آور است از اين قبيل که ما شما را از آب و خاک خلق نموديم و شما هم قبول داريد اين معنى را پس چرا تصديق نميکنيد که ما شما را دو مرتبه از آب و خاک خلق ميکنيم با آنکه ميدانيد کسيکه يک مرتبه کارى را انجام داد دو مرتبه ميتواند انجام دهد خبر دهيد مرا از آبى که ميريزيد شما در ارحام زنها که آيا شما خلق ميکنيد آنرا و بصورت آدمى بيرون ميآوريد و جان ميدهيد او را يا ما اين کار را انجام ميدهيم ما خودمان مقدّر نموديم براى شما مرگ را در اوقات معيّنى و کسى عاجز ننموده است ما را از آنکه بعد از مردن شما و خاک شدن بدنهاتان امثال همان بدنهاتان را از همان خاک خلق نمائيم و روح شما را بآنها عودت دهيم در وقتى که شما نميدانيد موعد آنرا که قيامت است يا در ضمن هيئت و صورتى که شما نميدانيد خوب است يا بد تا اشاره باشد به تبديل صورتها در قيامت از مؤمن و کافر بخوب و بد و اينکه امثال فرموده براى آنست که وقتى بدن که قالب روح است از روح خالى و خاک شد و دو مرتبه بصورت اوّل در آمد مثل آن بدن است تا آن روح بآن برگردد آن وقت همان شخص ميشود چون شخصيّت بروح است نه بجسم اين معنى در صورتى است که قول خداوند على أن نبدّل متعلّق باشد بمسبوقين و محتمل است متعلق بقدّرنا باشد و ما نحن بمسبوقين جمله معترضه و بنابراين مراد آنستکه ما مقدّر نموديم ميان شما مرگ را براى آنکه شما را دو مرتبه زنده نمائيم و کسى در اين امر بر ما سبقت نگرفته است و اين معنى الطف از سابق است و آن اسهل از اين خلاصه آنکه قدرت ما باقى است و عجزى بر ما طارى نشده که شما بگوئيد خدا دو مرتبه نميتواند ما را خلق نمايد شما که دانستيد جلد 5 صفحه 134 خلقت اوليّه ما را و ديديد که چگونه از نطفه خلق شديد پس چگونه منکر ميشويد خلقت ثانويّه خودتان را و متذکّر نميشويد که همان کس که اوّلا شما را خلق نمود ميتواند دو مرتبه خلق کند در کافى از امام سجاد عليه السّلام نقل نموده که خيلى تعجب است از کسيکه منکر خلقت ديگر شده با آنکه خلقت اولى را ديده در خلقت خودتان که واضح است خودتان هيچ کاره‌ايد بفرمائيد بدانم آن تخمى را که شما در زمين کشت ميکنيد و خودتان را زارع ميپنداريد و ميخوانيد شما از آن تخم پوسيده در زمين صد تخم يا کمتر يا بيشتر برداشت ميکنيد يا ما آنرا عمل ميآوريم و تحويل شما ميدهيم و اگر بخواهيم آنرا گياه خشک خرد يا کاه بى‌دانه ميسازيم پس شما بعدا روز خودتان را از ندامت بسخنان گوناگون اسف‌آميز در آن زمينه بپايان ميرسانيد از قبيل آنکه ما ضرر کرديم و غرامت کشيديم ما اصلا روزى نداريم بهره‌اى از دنيا خدا قسمت ما نکرده بگوئيد تا معلوم شود همين آبى که ميآشاميد شما از ابر نازل نموديد يا ما اگر از اوامر ما تخلف نمائيد و ما بخواهيم ميتوانيم آنرا تلخ و شور کنيم که قابل آشاميدن نباشد پس چرا شکر نميکنيد اين نعمت و امثال آنرا با آنکه با اينهمه معاصى باز ما اينکار را نکرده و نميکنيم آيا ديديد شما آتشى را که از چوب تر بيرون ميآوريد شما آن درخت را خلق نموديد يا ما براى آنکه قدرت خودمان را بشما تذکر و ارائه دهيم و بهره‌بردارى کنند از آن محتاجان و مسافران در وقت نزول در بيابان بى‌آب و گياه چنانچه در سوره يس ذکر شد که دو چوب تر از دو درخت را بهم ميسايند و از آن آتش بيرون ميآيد و اين از عجائب صنع الهى است در باديه عربستان و بنابراين ضمير در جعلناها بنار زناد يا شجره آن راجع است و مقصود متذکر شدن بقدرت الهى است ولى قمى ره فرموده تا متذکر آتش قيامت شوند و مقوى که مفرد مقوين است کسى را گويند که نازل در وادى قفر شده و قمى ره نقل فرموده که مراد محتاجانند و جمله أ فرأيتم در اين مقامات اگر چه بمعناى اخبرونى است ولى باز معناى اصلى خود را از دست نميدهد و مقصود از استفهام گرفتن اقرار از طرف مقابل است پس بايد تنزيه و تقديس نمود خداوند را از آنچه لايق مقام او نيست و مشغول بود بذکر نام نامى او و در مجمع از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده‌ جلد 5 صفحه 135 که چون اين آيه نازل شد فرمود قرار دهيد آنرا در رکوع خودتان و در فقيه نيز مانند آنرا نقل نموده پس بايد گفت سبحان ربّى العظيم و بحمده.