اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلا أُقسِم‌ُ بِمَواقِع‌ِ النُّجُوم‌ِ (75) وَ إِنَّه‌ُ لَقَسَم‌ٌ لَو تَعلَمُون‌َ عَظِيم‌ٌ (76)
پس قسم ياد نمي‌کنم بمواقع نجوم و بدرستي که هر آينه او قسمي است که اگر مي‌دانستيد عظيم است.
فَلا أُقسِم‌ُ بعضي گفتند: لا زائده است و نظيرش در آيه شريفه لا أُقسِم‌ُ بِهذَا البَلَدِ وَ أَنت‌َ حِل‌ٌّ بِهذَا البَلَدِ بلد آيه 1 و 2 لکن گفتيم: کلمه زائده در قرآن نيست بعضي گفتند: بواسطه عظمت و وضوح مطلب احتياج بقسم نيست که شرحش ميآيد، بعضي گفتند جزء قسم است، چنانچه مي‌گويي لا و اللّه و لا و اللّه.
اقول: کلمه لا اقسم براي تأکيد است و چون مدخول فاء است متفرّع بر ما تقدّم است. توضيح اينکه مورد قسم جايي است که مطلبي ادعاء کند و مدرک و دليلي بر آن نداشته باشد و طرف باور نکند بقسم ميخواهد اثبات مطلب خود را بکند چنانچه در باب ترافع اگر مدعي بيّنه داشته باشد يا طرف اقرار کند جاي قسم نيست، و اگر طرف انکار کند مدّعي هم بينه نداشته باشد منکر بايد قسم ياد کند و اگر ردّ کند مدعي قسم ياد کند و هم چنين در موارد قذف و غير اينها و چون امور مذکوره در آيات قبل اموري نيست که کفّار و مشرکين بتوانند انکار کنند و دليل و بينه براي اثباتش بالاتر از حس‌ّ و و جدان نيست لذا مي‌فرمايد: فَلا أُقسِم‌ُ يعني احتياج بقسم ندارد.
بِمَواقِع‌ِ النُّجُوم‌ِ وجوهي مفسرين در اينکه جمله گفته‌اند و آنچه بنظر اقرب ميآيد و اللّه العالم اينکه مراد از نجوم ستاره‌ها نيست، بلکه سور قرآني است و
جلد 16 - صفحه 408
آيات شريفه آن که نجوما در ظرف 23 سال بر پيغمبر (ص) نازل شده هر کدام بموقع خود نه مثل ساير کتب آسماني که دفعة نازل شده تورية زبور انجيل صحف انبياء سلف و قرينه بر اينکه دعوي آيات قبل است که مي‌فرمايد:
وَ إِنَّه‌ُ لَقَسَم‌ٌ لَو تَعلَمُون‌َ عَظِيم‌ٌ که اينکه قسم بمواقع نجوم قسم بسيار عظيم است که قسم بآيات و سور قرآني باشد، سپس بيان عظمت قرآن را مي‌فرمايد: