تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْکُمْ وَ لکِنْ لا تُبْصِرُونَ (85)
وَ نَحْنُ أَقْرَبُ: و ما نزديکتريم از روى علم و قدرت، إِلَيْهِ مِنْکُمْ: به آن محتضر از شما اى اهل ميت، وَ لکِنْ لا تُبْصِرُونَ: و لکن نمى‌بينيد و نمى‌دانيد آنچه جارى شود بر آن محتضر. يا در نمى‌يابيد ملائکه را که قابض روحند.
بيان: تعبير فرموده از علم و قدرت به قربى که اقوى سبب اطلاع است يا مراد از اقربيت او سبحانه، ملائکه باشند که براى قبض روح او آمده‌اند و اسناد به ذات سبحانى به جهت اختصاص و غايت تقرب ايشان باشد به درگاه الهى.
تنبيه: به مقتضاى احاديث بسيار آنکه: حاضر شوند رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و امير المؤمنين و باقى ائمه عليهم السّلام در نزد مؤمن وقت معاينه موت، و سفارش مى‌نمايند حضرت ملک الموت را در حق او به رفق و مدارا، و نازل مى‌شوند بر او ملائکه رحمت از جانب پروردگار و بشارت مى‌دهند او را به روح
جلد 12 - صفحه 484
و ريحان و جنت نعيم.
از جمله علامه مجلسى رحمه اللّه در بحار از ابو حمزه ثمالى از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده که: عرض کردم چه مى‌کنند با ما شيعيان در وقت حضور موت؟ فرمود: آيا بشارت ندهم تو را يا ابا حمزه؟ عرض کردم: بلى جعلت فداک. فرمود: در آن وقت حاضر مى‌شود نزد او، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و امير المؤمنين عليه السّلام. و رسول خدا بر سر او مى‌نشيند و فرمايد: منم رسول خدا بشتاب بسوى ما تا آنچه در پيش دارى خير و بهتر است براى تو از آنچه در پشت سر و وراء ظهر خود گذارده‌اى و آنچه از آن خائف بودى ايمن شده و بشارت مى‌دهد او را به رحمت پروردگار. و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام نيز به مثل آن تکلم فرمايد آيا خبر ندهم تو را به آنچه گفتم از کتاب خدا «الَّذِينَ آمَنُوا وَ کانُوا يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ» «1».
و در اخبار بسيار آنکه خصوص امير المؤمنين عليه السّلام حاضر خواهد شد در نزد محتضر چه مؤمن و چه منافق، و حضور آن حضرت براى مؤمن نعمت و راحت است، و در نزد غير مؤمن عذاب و نقمت است.
و حديث حارث همدانى از احاديث معروفه مشهوره است. در کامل بهائى و مجالس، روزى به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام عرض کرد: من تو را دوست مى‌دارم و مى‌ترسم از دو حالت: يکى وقت جان دادن و ديگر وقت گذشتن از صراط. حضرت فرمود: لا تخف يا حارث فما من احد من اوليائى و اعدائى الّا و هو يرانى فى هاتين الحالتين. يعنى مترس يا حارث، که هيچ کس نباشد از دوستان من يا دشمنان من مگر آنکه او مى‌بيند مرا در اين دو حالت و من او را مى‌بينم و مرا مى‌شناسد و من او را مى‌شناسم. و ابياتى انشاء نموده:
يا حار همدان من يمت يرنى
من مؤمن او منافق قبلا
يعرفنى طرفه و اعرفه
بنعته و اسمه و ما فعلا
و انت عند الصراط معترضى
فلا تخف عثرة و لا زللا
«1» تسلية الفؤاد، سيد عبد الله شبر، (چ 1393 ق- قم) ص 62 بنقل از تفسير عياشى.
جلد 12 - صفحه 485
اقول للنار حين تعرض
للعرض ذريه لا تقربى الرجلا
ذريه لا تقربيه ان له
حبلا بحبل الوصى متصلا
اسقيک من بارد على ظمأ
بحاله فى الحلاوة العسلا
هذا لنا خالص لشيعتنا
عطانى اللّه فيهم الاهلا «1»
تتمه: در کافى- به اسناد خود از حضرت صادق عليه السّلام که: حاضر شد رسول خدا صلى اللّه عليه و آله نزد محتضرى از اصحاب خود و فرمود: چه مى‌بينى؟ عرض کرد: بياض بسيار و سواد بسيار. فرمود: کدام نزديکترند به تو.
گفت: سواد. فرمود: بگو «اللهم اغفر لي الکثير من معاصيک و اقبل عنى اليسير من طاعتک» آن را گفت و بى‌هوش شد. حضرت فرمود: تخفيف بده به او تا از او سؤال نمايم. به هوش آمد، فرمود: حال چه مى‌بينى؟ گفت: بياض بسيار.
فرمود: غفر اللّه لصاحبکم. حضرت فرمود: چون نزد محتضر حاضر شويد اين کلمات را به او تلقين نمائيد «2».