اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
هُوَ الَّذِي خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ فِي سِتَّةِ أَيّام‌ٍ ثُم‌َّ استَوي عَلَي العَرش‌ِ يَعلَم‌ُ ما يَلِج‌ُ فِي الأَرض‌ِ وَ ما يَخرُج‌ُ مِنها وَ ما يَنزِل‌ُ مِن‌َ السَّماءِ وَ ما يَعرُج‌ُ فِيها وَ هُوَ مَعَکُم أَين‌َ ما کُنتُم وَ اللّه‌ُ بِما تَعمَلُون‌َ بَصِيرٌ «4»
او است خداوندي که خلق فرمود آسمانها و زمين را در مدّت شش روز پس احاطه فرمود و پرداخت بر عرش اعظم مي‌داند آنچه در تخوم زمين است و آنچه از زمين خارج ميشود و آنچه از سماء و عالم بالا نازل ميشود و آنچه عروج و بالا مي‌رود در آسمان و او با شما هست هر کجا بوده باشيد و خداوند تعالي به آنچه عمل مي‌کنيد بصير و بينا و آگاه است.
هُوَ الَّذِي خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ فِي سِتَّةِ أَيّام‌ٍ کلام در اينکه جمله در چند امر واقع ميشود.
جلد 16 - صفحه 418
اوّل: در اينکه در بسيار از آيات تصريح شده به ستّة ايّام لکن در سوره فصلّت حم سجده مي‌فرمايد:
خَلَق‌َ الأَرض‌َ فِي يَومَين‌ِ الي قوله تعالي وَ قَدَّرَ فِيها أَقواتَها فِي أَربَعَةِ أَيّام‌ٍ الي قوله تعالي فَقَضاهُن‌َّ سَبع‌َ سَماوات‌ٍ فِي يَومَين‌ِ الايه 9 الي 11 و اينکه دلالت بر هشت روز مي‌کند جواب اينکه در همان سوره بيان کرديم که اربعة ايّام مراد يومين که خلق فرمود، و يومين که تقدير اقوات نمود همان شش روز ميشود.
دوّم: اينکه قبل از خلقت آسمانها و زمين ايّام نبود که مي‌فرمايد في ستّة ايّام جواب آنکه مراد مقدار شش روز است و مدّت شش روز چنانچه در ترجمه اشاره شد.
سوم: آنکه خداوند که قادر متعال است آنا هر چه اراده کند موجود ميشود چرا در مدّت شش روز ايجاد فرمود.
جواب آنکه قادر هست حکيم هم هست که هر چه حکمت و مصلحت در ايجادش باشد به وقت خود ايجاد مي‌فرمايد دقيقه‌اي پيش و پس نيست بچه را در رحم مادر نه ماه قرار مي‌دهد با اينکه قادر است فوري ايجاد کند مثل عيسي و يحيي حاصل و فواکه را در مدّت معين به ثمر رساند با اينکه قادر است به فوريّت ايجاد کند چنانچه بر مريم ايجاد فرمود وَ هُزِّي إِلَيک‌ِ بِجِذع‌ِ النَّخلَةِ تُساقِط عَلَيک‌ِ رُطَباً جَنِيًّا مريم آيه 25 بالجمله حکم و مصالح را خود مي‌داند و موقع شناس است.
ثُم‌َّ استَوي عَلَي العَرش‌ِ مجسّمه گفتند: خداوند بر عرش نشسته و نظر بجميع مخلوقات دارد که عرش محيط بجميع عوالم است، و بعض مفسّرين گفتند:
پس پرداخت بخلقت عرش، بعضي گفتند: معني استوي سلطنت و ملکيّت است که تمام در تحت تصرّف او است.
اقول: تمام اينها باطل است، اما مجسمه، که واضح است خدا جسم نيست امّا خلقت عرش پيش از آسمانها و زمين خلق شده، امّا سلطنت و ملکيّت حق ذاتي است تراخي ندارد که پس از خلقت آسمانها و زمين در تحت سلطنت و ملکيّت خود در آورد، بلکه نظر به اينکه عرش اعظم الهي محيط بجميع آسمانها
جلد 16 - صفحه 419
و زمين حتي بر کرسي احاطه دارد استوي علي العرش، يعني پرداخت به تنظيمات آنها، مثل کسي که کارخانه بسازد پس از آن بکار بيندازد هر کدام را بنحو مرتب از خورشيد ماه کره زمين کواکب تمام کرات بگردش آورد تمام در تحت اختيار او که خردلي تخلّف پذير نيست.
يَعلَم‌ُ ما يَلِج‌ُ فِي الأَرض‌ِ که داخل در مغز زمين و باطن او ميشود.
وَ ما يَخرُج‌ُ مِنها از نباتات و حيوانات و غيرها.
وَ ما يَنزِل‌ُ مِن‌َ السَّماءِ از امطار و ملائکه و وحي الهي و کتب آسماني و دستورات و احکام و تکاليف و غير اينها.
وَ ما يَعرُج‌ُ فِيها از اعمال عباد و عروج ملائکه و بعض انبياء و امثال اينها مثل بخارات و ادخنه و ابرها.
وَ هُوَ مَعَکُم أَين‌َ ما کُنتُم بتمام افعال و رفتار و کردار و حالات شما احاطه دارد که در حديث است
(داخل في الاشياء لا علي سبيل الممازجة و خارج عن الاشياء لا علي سبيل المباينة).
يار نزديکتر از من بمن است || اينکه عجب‌تر که من از وي دورم
وَ اللّه‌ُ بِما تَعمَلُون‌َ بَصِيرٌ وَ ما يَعزُب‌ُ عَن رَبِّک‌َ مِن مِثقال‌ِ ذَرَّةٍ فِي الأَرض‌ِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصغَرَ مِن ذلِک‌َ وَ لا أَکبَرَ إِلّا فِي کِتاب‌ٍ مُبِين‌ٍ يونس آيه 61 عالِم‌ِ الغَيب‌ِ لا يَعزُب‌ُ عَنه‌ُ مِثقال‌ُ ذَرَّةٍ فِي السَّماوات‌ِ وَ لا فِي الأَرض‌ِ وَ لا أَصغَرُ مِن ذلِک‌َ وَ لا أَکبَرُ إِلّا فِي کِتاب‌ٍ مُبِين‌ٍ سبأ آيه 3.