تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يُنادُونَهُمْ أَ لَمْ نَکُنْ مَعَکُمْ قالُوا بَلى وَ لکِنَّکُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَکُمْ وَ تَرَبَّصْتُمْ وَ ارْتَبْتُمْ وَ غَرَّتْکُمُ الْأَمانِيُّ حَتَّى جاءَ أَمْرُ اللَّهِ وَ غَرَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ «14»
يُنادُونَهُمْ: ندا کنند ايشان را به آواز بلند و تضرع و زارى که: اى مؤمنان، أَ لَمْ نَکُنْ مَعَکُمْ: آيا نبوديم ما با شما در دنيا که به جماعت شما نماز مى‌گزارديم و به موافقت شما روزه مى‌داشتيم و مناکحه و مجالست با شما مى‌کرديم؛ قالُوا بَلى: گويند مؤمنان آرى، به ظاهر با ما بوديد، وَ لکِنَّکُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَکُمْ: و لکن شما در محنت و هلاکت افکنديد نفسهاى خود را به سبب نفاق، وَ تَرَبَّصْتُمْ: و انتظار بلاها و مصائب مى‌کشيديد که بر پيغمبر و مؤمنان فرود آيد، وَ ارْتَبْتُمْ: و شک آورديد در نبوت پيغمبر ما حضرت محمد صلّى اللّه
جلد 13 - صفحه 27
عليه و آله و سلّم، وَ غَرَّتْکُمُ الْأَمانِيُ: و مغرور ساخت شما را آرزوهاى شما، يعنى آرزوهاى دراز که امتداد عمر و غير آنست، يا اميد وقوع مصائب بر اهل ايمان، پيش گرفتيد، يعنى دنياى ناپايدار شما را فريب داد و به سبب آن از اهوال قيامت غافل شده آمال بى‌اعتبار در دل گرفتيد. حَتَّى جاءَ أَمْرُ اللَّهِ: تا وقتى بيامد حکم خدا به قبض روح شما، يا به تعذيب شما به آتش، يا امر خدا به نصرت پيغمبر و غلبه دين او بر ساير اديان، وَ غَرَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ: و فريب داد شما را به خدا، شيطان بسيار فريب دهنده به آنکه خدا حليم و کريم است و عذاب شما نکند و شما را فروگذارد.
انس بن مالک روايت نموده روزى حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به اصحاب موعظه مى‌فرمود، در اثناى آن، خطها بر زمين کشيدند، بعد يک خط بر سر آنها کشيد. فرمود: مى‌دانيد اين چيست؟ عرض کردند: نه يا رسول اللّه، فرمود: اين خطها مثل آرزوهاى فرزند آدم است، و آن يک خط، مرگ است که بر ايشان واقع خواهد شد و همه آمال و امانى ايشان را باطل سازد، چنانچه خدا فرموده: «حَتَّى جاءَ أَمْرُ اللَّهِ وَ غَرَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ». «1»